Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, yüzyıllardır dünya haritalarında kara parçalarının gerçek boyutlarını çarpıtan geleneksel harita projeksiyonlarına karşı tarihi bir karara imza attı. Afrika Birliği ülkeleri, Bahamalar ve Fransa’nın öncülüğünde sunulan tasarı; 1 ret oyuna karşı 164 oyla kabul edildi. Kararla birlikte hükümetlere, eğitim kurumlarına ve teknoloji şirketlerine, kıtaların gerçek yüzölçümlerini adil ve gerçeğe en yakın biçimde gösteren “Equal Earth” (Eşit Dünya) gibi projeksiyonların kullanılması tavsiye edildi.
Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında deniz navigasyonu için geliştirilen silindirik projeksiyon, kutuplara yaklaştıkça kara kütlelerini devasa boyutlara ulaştırırken ekvator kuşağındaki coğrafyaları daraltması sebebiyle uzun süredir eleştiriliyordu.
Grönland Afrika kadar gösteriliyordu
Merkator projeksiyonunun yarattığı görsel algı yanılgısı, küresel güç dengeleri ve kültürel bilinç üzerinde yüzyıllardır ciddi bir çarpıtmaya yol açıyor:
- 14 katlık yanılsama: Geleneksel haritalarda Grönland neredeyse Afrika kıtasıyla aynı büyüklükte görünürken, gerçekte 30,3 milyon kilometrekarelik Afrika kıtası Grönland’dan tam 14 kat daha geniş bir yüzölçümüne sahip.
- Devasa coğrafya: Afrika’nın kapladığı alan; ABD, Çin, Hindistan ve neredeyse tüm Avrupa kıtasının toplamını içine alabilecek büyüklükte bir hacmi temsil ediyor.
- Toplumsal hafıza uyarısı: Girişime öncülük eden Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, haritaların sadece coğrafi birer çizim olmadığını, “eğitimi şekillendirdiğini, kolektif hayal gücünü beslediğini ve toplumların dünya algısını yönlendirdiğini” belirtti.
ABD karşı çıktı, Ukrayna çekimser kaldı
Karar bağlayıcı bir nitelik taşımıyor ve deniz ile havacılık seyrüseferinde kritik öneme sahip Merkator projeksiyonunu tamamen yasaklamıyor. Ancak özellikle eğitimde, ders kitaplarında ve kitle iletişim araçlarında kıta boyutlarının doğru kıyaslanabilmesi için 2018 yılında geliştirilen “Equal Earth” modelinin benimsenmesi teşvik ediliyor.
Oylamadaki siyasi fay hatları ise dikkat çekti:
- ABD’den tek ret: Tasarıya tek ret oyunu veren ABD yönetimi, kararın “ideolojik bir gündeme” hizmet ettiğini ve BM’nin asıl odaklanması gereken barış ve refah konularından dikkatleri uzaklaştırdığını savundu.
- Fransa’dan tam destek: Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Merkator’den vazgeçerek gerçek yüzölçümlerini yansıtan haritalara geçeceklerini açıkladı.
- Ukrayna’nın sınır çekincesi: İlkesel olarak tasarıya karşı çıkmayan Ukrayna, “Equal Earth” haritalarında Rus işgali altındaki topraklarının temsil biçimini kabul edilemez bularak çekimser oy kullandı.
“Africa No Filter” gibi sivil toplum kuruluşları ve inisiyatife öncülük eden Afrika ülkeleri, kararın ardından dijital harita sağlayıcıları, teknoloji devleri ve medya kuruluşları nezdinde baskıyı artırarak küresel coğrafya eğitiminde yeni bir sayfa açmayı hedefliyor.
