İngiltere’de 20-24 Temmuz tarihleri arasında düzenlenecek olan Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı, bu yıl alışılmışın dışında bir atmosfere sahne oluyor. Ukrayna’daki savaşın devam etmesi ve Orta Doğu’daki artan gerilimler, fuarın gündemini geleneksel yolcu uçağı siparişlerinden savunma sanayii sistemlerine kaydırdı.
“Savunma sanayii fuarın yarısını ele geçirdi”
Havacılık dünyasının devlerini bir araya getiren fuarda bu yıl 1600 katılımcı yer alıyor. Organizatörler, katılımcıların yaklaşık %50’sinin savunma sanayii şirketlerinden oluştuğunu belirtiyor; bu oran geçmiş yıllarda %40 civarındaydı. İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri Komutanı Harf Smith’in de vurguladığı gibi, “dünya on yıllardır olmadığı kadar volatil ve tehlikeli” bir güvenlik ortamından geçiyor.
Bu değişim, savunma bütçelerinin Soğuk Savaş’tan bu yana en hızlı yükselişine işaret ediyor. Ancak devasa bütçelerin nereye harcanacağı ve şirketlerin üretim kapasitelerini bu aciliyetle nasıl ölçeklendireceği fuarın en çok tartışılan konusu olacak.
Geleneksel güçler mi, yapay zeka mı?
Fuarın en büyük çekişmesi, klasik savaş uçakları ile yeni nesil insansız teknolojiler arasında yaşanacak:
-
Sürü teknolojisi ve İHA’lar: Anduril ve Helsing gibi şirketler, yapay zeka destekli otonom sistemleri ön plana çıkarıyor. Boeing’in ilk kez fuarda sergileyeceği “MQ-28 Ghost Bat” İHA’sı, insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak “sadık kanat adamı” konseptinin geldiği noktayı gösteriyor.
-
Geleneksel savunma hatları: Her ne kadar yapay zeka parlasa da, savunma bütçelerinin aslan payını hala Lockheed Martin’in F-35’leri ve Eurofighter gibi geleneksel platformlar oluşturmaya devam ediyor.
Yeni nesil teknoloji şirketleri, hükümetlerin hantal ve uzun süreli tedarik süreçlerini beklemek yerine, özel sermaye ile kendi teknolojilerini geliştirerek savunma pazarında SpaceX etkisi yaratmaya çalışıyor.
Sivil havacılıkta üretim krizi: Sipariş var, parça yok
Fuarın ticari tarafında ise Boeing ve Airbus arasındaki rekabet devam ediyor. Filipin Havayolları gibi şirketlerin yüklü miktarda sipariş açıklaması beklenirken, temel sorun “satış yapmak” değil, “teslim etmek”.
-
Tedarik zinciri darboğazı: Motor, metalik bileşenler ve koltuk gibi kritik parçalardaki tedarik sorunları nedeniyle üretim bantları yavaşlıyor. Airbus ve Boeing, uçak parçalarını zamanında yetiştirebilmek için deniz yolu yerine dev Antonov 124 kargo uçaklarını devreye sokmak zorunda kalıyor.
-
Üretim hedefi: Airbus, tek koridorlu uçak üretimini 2027’ye kadar %25 artırmayı hedeflerken, Boeing teslimat rakamlarını 2018’den bu yana en yüksek seviyeye taşıdı. Ancak tedarik zinciri aksamaları, bu hedeflerin gerçekleşmesi önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor.
Farnborough, bu yıl havacılık sektörünün sadece gökyüzündeki ticari başarısını değil, aynı zamanda değişen küresel jeopolitik dengelere uyum sağlama çabasını gözler önüne seren dev bir savunma platformuna dönüşüyor.
