Küresel akademik camiada deprem etkisi yaratan bir gelişme yaşandı. 2025 yılı Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Dr. Omar Yaghi, yaklaşık 14 yıldır görev yaptığı Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’deki görevinden ayrıldı. Çin’in prestijli üniversitelerinden Tsinghua Üniversitesi’ne tam zamanlı profesör olarak katılan Yaghi, burada yapay zeka, kimya ve malzeme bilimini birleştiren yeni bir araştırma enstitüsünün başına geçecek. Bu transfer, ABD’nin onlarca yıldır elinde tutduğu bilimsel liderlik tahtının sarsıldığına yönelik tartışmaları alevlendirdi.
Amerikan biliminde kriz ve fon kesintileri
Yaghi’nin ayrılığı münferit bir olay olarak görülmüyor. Uzmanlar, bu hamlenin ABD’deki bilimsel araştırma alanında yaşanan derin çalkantılarla doğrudan bağlantılı olduğuna dikkat çekiyor. 2025 yılı başından itibaren federal bilim ajanslarında yaşanan bütçe kısıtlamaları, binlerce araştırma fonunun dondurulması veya iptal edilmesi bilim insanlarını alternatif arayışlara itti. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) ve Ulusal Bilim Vakfı (NSF) gibi kurumların bütçelerinde önerilen devasa kesintiler, ABD’deki akademik istikrarı zedeleyerek araştırmacılar için belirsiz bir ortam yarattı.
Çin’in yükselişi ve küresel yetenek avı
Amerika’daki bu kargaşa ortamı sürerken, Çin hükümeti ve üniversiteleri küresel ölçekte bilim insanlarını çekmek için agresif stratejiler izliyor. Son yıllarda yayımlanan Nature Index verilerine göre Çin, yüksek kaliteli bilimsel yayınlarda ABD’yi geride bırakarak liderliği ele geçirdi. Araştırma ve geliştirme harcamalarını istikrarlı şekilde artıran Pekin yönetimi; genç yabancı araştırmacılar için özel viza kolaylıkları, yüksek maaşlar ve cömert laboratuvar bütçeleri sunarak dünyanın dört bir yanından üst düzey yetenekleri ülkeye çekiyor.
Eğitimdeki gerileme ve toplumsal kırılmalar
Amerikan bilim sisteminin yaşadığı sarsıntının yalnızca siyasi kararlardan ibaret olmadığı, kökleri derinlere uzanan yapısal sorunlardan kaynaklandığı belirtiliyor. Öğrencilerin uluslararası sınavdaki matematik ve fen başarılarının düşmesi, akıllı telefonlar ile sosyal medyanın neden olduğu dikkat dağınıklığı ve bilim alanına olan toplumsal güvenin siyasi kutuplaşmalar nedeniyle zedelenmesi geleceğe dair kaygıları artırıyor. Uzmanlar, ABD’nin on yıllardır dışarıdan beyin göçü alarak kapattığı bu açıkların, mevcut politikalar ve Çin’in yükselen cazibesi karşısında artık sürdürülebilir olmadığını vurguluyor.
