ABD, İsrail ve İran arasındaki askeri çatışmalar yerini diplomatik bir güç mücadelesine bıraktı. Pakistan’ın ev sahipliğinde yürütülen görüşmeler, tarafların doğrudan karşı karşıya geldiği ancak somut bir uzlaşının henüz uzağında olduğu bir tablo ortaya koyuyor. Birinci turu sonuçsuz tamamlanan müzakereler, cephe hattındaki gerilimi hibrit bir baskı modeliyle masaya taşıyor.
İran: Ekonomik nefes ve egemenlik arayışı
Tahran yönetimi için masadaki en öncelikli başlık, savaşın ağırlaştırdığı ekonomik yükü hafifletmek. İran’ın temel talepleri şu noktalarda yoğunlaşıyor:
- Yaptırımların Kaldırılması: Dondurulmuş mal varlıklarının serbest bırakılması ve yaptırımların gevşetilmesi.
- Hürmüz Boğazı Kontrolü: Boğaz üzerindeki hakimiyetin bir egemenlik meselesi olarak korunması.
- Ekonomik Telafi: Savaşın yol açtığı mali kayıpların karşılanması.
ABD: Nükleer sınırlama ve stratejik baskı
Washington cephesinde ise güvenlik odaklı talepler ve stratejik kapasiteyi törpüleme hedefi ağır basıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın “Hürmüz açılmalı” çıkışıyla desteklenen talepler şunları içeriyor:
- Sıfır Zenginleştirme: İran’ın uranyum zenginleştirme programının tamamen durdurulması ve mevcut stokların tasfiyesi.
- Nükleer Taahhüt: Nükleer silah sahibi olunmayacağına dair bağlayıcı ve uluslararası denetime açık bir garanti.
- Enerji Güvenliği: Hürmüz Boğazı üzerinden küresel enerji akışının kesintisiz sağlanması.
Hibrit baskı ve nükleer dosya
Bölge Uzmanı Dr. Hurşit Dingil’e göre süreç, askeri ve ekonomik araçların iç içe geçtiği bir “hibritleşme” dönemine işaret ediyor. ABD’nin Hürmüz’e yönelik askeri ablukası, yaptırım muafiyetlerine karşı bir dengeleme hamlesi olarak görülürken; İran’ın balistik füze programını müzakere dışında tutma başarısı asimetrik gücünü koruduğunu gösteriyor.
Nükleer dosya ise müzakerelerin en kritik kırılma noktası olmaya devam ediyor. İran’ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 540 kilogramlık uranyum kapasitesi, teknik bir tartışmanın ötesinde, bölgedeki uzun vadeli stratejik dengeleri belirleyecek ana unsur olarak masada duruyor.
