Amerika Birleşik Devletleri’nde otomobil kültürünün en köklü simgelerinden biri olan arabaya servis (drive-thru) modeli, yerel yönetimlerin getirdiği yeni kısıtlamalarla karşı karşıya. Kaliforniya eyaletine bağlı Culver City’de ünlü fast food zinciri In-N-Out Burger’ın yeni şube projesi, belediye meclisinin arabaya servis ruhsatlarını durdurma kararı almasının ardından iptal edildi. Bu adım, araç odaklı tüketim alışkanlıkları ile modern şehircilik ilkeleri arasında büyüyen tartışmayı yeniden alevlendirdi.
Okul önündeki araç kuyrukları kararı tetikledi
Culver City’deki süreç, planlanan restoranın bir okulun hemen bitişiğinde yer alması ve velilerin tepkisiyle başladı. Çalışır vaziyette bekleyen yüzlerce aracın oluşturacağı egzoz emisyonunun çocukların sağlığını tehdit edeceğini ve yaya ile bisiklet güvenliğini tehlikeye atacağını savunan bölge sakinleri, kısa sürede 900’ü aşkın imza topladı.
Belediye meclisinin oy birliğiyle aldığı yeni servis pencerelerine yönelik moratoryum kararı sonrasında, projesinde 26 araçlık bekleme şeridi bulunan restoran zinciri yatırımı durdurma kararı aldı.
Yüzde 70’lik ciro payı ve çevreye etkileri
Şehir planlama uzmanlarının araştırmalarına göre ABD genelinde en az 133 bin arabaya servis noktası bulunuyor ve bunların yüzde 83’ü şehir merkezleri ile banliyölerde yer alıyor. Büyük fast food zincirlerinin toplam gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’i araç pencerelerinden yapılan satışlardan elde ediliyor.
Ancak dakikalarca rölantide bekleyen onlarca aracın yaydığı azot oksit ve uçucu organik bileşikler, yerel hava kalitesini doğrudan düşürüyor. Bazı şubelerde 50 aracı aşan kuyrukların ana caddelere taşması; yaya yollarını kapatıyor, trafik sıkışıklığını artırıyor ve kentsel alanların geniş otoparklara dönüşmesine yol açıyor.
Yaşam tarzı ve ekonomik getiri ikilemi
Amerikan şehirlerinin büyük ölçüde otomobil odaklı inşa edilmiş olması ve aracın kişisel bir yaşam alanı gibi görülmesi, tüketicilerin bu hizmetten vazgeçmesini zorlaştırıyor. Restoran birlikleri; arabaya servisin çocuklu aileler, yaşlılar ve hareket kabiliyeti kısıtlı bireyler için vazgeçilmez bir kolaylık sunduğunu savunuyor.
Buna ek olarak bazı yerel yönetimler, bu işletmelerin sağladığı yüksek satış vergisi gelirleri nedeniyle yasakları gevşetme yoluna gidiyor. Çevre sağlığı ile ekonomik kazanç arasında sıkışan yerel idareler, otomobil merkezli kentsel alışkanlıkların geleceğini yeniden tartışıyor.
