Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen “Kamu Sektöründe Yolsuzluğun Önlenmesi Çabalarını Güçlendirme Arap Forumu”, kamu kurumlarında şeffaflık, bilgi edinme hakkı ve yapay zeka entegrasyonuna ilişkin kritik tespitlere sahne oldu. Arap Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi Taraf Devletler Konferansı’nın 6. oturumu kapsamında gerçekleştirilen etkinlikte, Birleşmiş Milletler (BM) temsilcileri ve akademisyenler yolsuzlukla mücadelenin yeni yol haritasını tartıştı.
BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) Suç Önleme ve Ceza Adaleti Sorumlusu Hibetullah İsmail, üye ülkelerin kamu personeli etik ve davranış kurallarına (code of conduct) ilişkin sundukları raporlarda somut veri eksikliği bulunduğunu ve bu durumun kuralların etkinliğini ölçmeyi zorlaştırdığını belirtti. İsmail, genel bir kurallar listesi yerine kamu ihaleleri gibi suistimale açık kritik birimlere özel standartlar getirilmesi ve dijital ihbar mekanizmalarının yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı.
Hamad Bin Khalifa Üniversitesi Kamu Politikaları Fakültesi Dekanı Logan Cochrane ise kurumlarda yolsuzluğu engellemenin temelinin mevzuat yığınlarından değil, etik liderlikten ve dürüst personelin takdir edilmesinden geçtiğini ifade etti.
Bilgiye erişim lüks değil, anayasal denetim aracıdır
Forumun ikinci oturumunda halkın bilgi edinme hakkının yolsuzluğu önlemedeki rolü ele alındı. UNODC Varlık Kurtarma ve Kolluk Kuvvetleri Yetkilisi Bedr el-Benna, yasal çerçevenin net olmamasının bilgiye erişimi kısıtladığını ve bazı ülkelerde bilgi talepleri için fahiş ücretler istenmesinin şeffaflığı fiilen baltaladığını dile getirdi.
Katar Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Noura es-Sehlavi, gerçek bir bilgiye erişim hakkının 5 temel testten geçmesi gerektiğini kaydetti:
- Bilgi eksiksiz mi?
- Bilgi güncel mi?
- Kolayca bulunabiliyor mu?
- Anlaşılabilir ve yeniden işlenebilir formatta mı?
- Talebin reddi halinde etkin bir itiraz mekanizması mevcut mu?
Sehlavi, kamu kurumlarının veriyi sadece arşivde tutmasının (1. seviye) veya salt erişime açmasının (2. seviye) yetersiz olduğunu; asıl başarının verinin analiz edilebilir ve işlenebilir biçimde sunulmasıyla (3. seviye) yakalanabileceğini belirtti.
Yapay zeka insan denetiminin yerini alamaz
Etkinliğin en çok dikkat çeken başlığı ise yapay zekanın yolsuzlukla mücadeledeki potansiyeli oldu. BM Kalkınma Programı (UNDP) Küresel Yolsuzlukla Mücadele Danışmanı Anga Timilsina, büyük veri analizinde devrim yaratan yapay zekanın hiçbir koşulda insan muhakemesinin ve kurumların yerini alamayacağını vurguladı:
“Yapay zeka kamu kurumlarının denetim kapasitesini katlayabilir ancak sistemdeki zafiyetleri de büyütebilir. Bu teknoloji bizim için yeni bir yardımcı katmandır, kurumların alternatifi değil. Kısıtlı bütçeye sahip ülkelerin pahalı yazılımlar yerine düşük maliyetli pratik uygulamalara yönelmesi gerekir. Hükümetler önümüzdeki üç yılda yapay zekayı her alana yaymak yerine; kamu ihaleleri, gümrük, vergi, kamu harcamaları, ruhsatlandırma ve altyapı projeleri gibi yüksek riskli alanlara odaklamalıdır.”
Almanya’daki Duisburg-Essen Üniversitesi araştırmacısı Dr. Carolina Gerli ise kamu alımlarında yapay zekanın hızla yaygınlaştığını ifade etti. Gerli; İtalya’da organize suç risklerini öngörmek için algoritmaların kullanıldığını, bazı ülkelerde ise yasa tasarılarındaki yolsuzluk açıklarının yapay zekayla meclise gelmeden önce tarandığını belirterek, adli tıp ve dijital delil toplama süreçlerinde teknolojinin soruşturmaları ciddi oranda hızlandırdığını kaydetti.
