Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki teknolojik üstünlük mücadelesi, gelişmiş çip ve algoritma yarışının ötesine geçerek insan kaynağı merkezli küresel bir rekabete dönüştü. ABD’de Donald Trump yönetiminin yabancı uzman istihdamını zorlaştıran vize kısıtlamalarına karşı Pekin yönetimi, cazip teşvikler ve kolaylaştırılmış vize politikalarıyla dünyanın en parlak yapay zeka araştırmacılarını ülkeye çekmeyi hedefliyor.
The New York Times tarafından yayımlanan analize göre, Çin son iki yılda uluslararası araştırmacılar için düşük maliyetli ve esnek şartlar sunan “K Vizesi” uygulamasını başlattı ve geniş kapsamlı araştırma bursları açıkladı. Buna karşılık Washington yönetimi, nitelikli yabancı iş gücünün kullandığı H-1B vizelerinin yıllık harçlarını bin dolardan 100 bin dolara çıkararak şirketlerin uluslararası transferlerini maliyetli hale getirdi.
ABD cazibesini koruyor ancak Çin yerli kaynağa odaklanıyor
Pekin’in sunduğu tüm kolaylıklara rağmen yabancı araştırmacıların Çin’e taşınma konusundaki çekimserliği sürüyor. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı tarafından yapılan bir araştırma, artan siyasi gerilime rağmen ABD’de çalışan Çin kökenli bilim insanlarının oranının son üç yılda yüzde 4 arttığını gösterdi. Veriler, ABD’deki her 30 Çinli yapay zeka araştırmacısına karşılık yalnızca birinin ülkesine dönüş yaptığını ortaya koyuyor.
Syracuse Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Ying Ma, mevcut istatistiklerin yıllar önce verilmiş kararları yansıttığını belirterek, ABD’nin uyguladığı yeni vize kısıtlamalarının yaratacağı yetenek kaybının ancak uzun vadede hissedileceğine dikkat çekiyor.
Yabancı transferinde zorlanan Çin, açığı kendi yetiştirdiği genç yeteneklerle kapatma yoluna gidiyor. Dünyanın en prestijli yapay zeka konferansı NeurIPS’te yayımlanan bildirilerde en iyi 30 kurum arasındaki Çinli kurum sayısı 2022’de 6 iken 12’ye yükseldi. Pekin ve Tsinghua üniversiteleri; MIT, Stanford ve Carnegie Mellon gibi köklü ABD kurumlarını geride bıraktı. Konferansta yer alan yazarların yüzde 41’ini Çinli, yüzde 34’ünü ise ABD’li araştırmacılar oluşturdu.
Lise seviyesinde eğitim ve yurt dışı çıkış engelleri
Pekin yönetimi, stratejik insan gücünü korumak adına çok yönlü politikalar uyguluyor. Lise çağındaki öğrencilere yönelik erken dönem yapay zeka eğitim programları ve özel fonlar devreye sokulurken, ülkedeki kritik beyinlerin yurt dışına gidişini zorlaştıran adımlar da atılıyor. Yapay zeka girişimi Manus’un kurucularına ve bazı araştırmacıların ailelerine getirilen yurt dışı seyahat kısıtlamaları bu tablonun dikkat çeken örnekleri arasında gösteriliyor.
Yerli devlerin yükselişi ve tersine beyin göçü
Çinli teknoloji şirketlerinin güçlenmesi, yerli uzmanların ülkede kalma motivasyonunu artırıyor. Yatırım uzmanları, bugün DeepSeek gibi Çin merkezli öncü kuruluşlarda çalışmanın kariyer ve gelecek vaadi açısından OpenAI gibi küresel devlerde yer almaktan farksız hale geldiğini değerlendiriyor.
Öte yandan Pekin, ABD’deki kıdemli araştırmacıları ülkeye döndürme konusunda somut adımlar atıyor. Eski OpenAI araştırmacısı Yao Shunyu’nun Çinli teknoloji devi Tencent’in yapay zeka baş araştırmacısı olarak transfer edilmesi bu politikanın en somut kazanımlarından biri olarak öne çıkıyor. ABD’nin vize duvarları ile Çin’in erken eğitim ve elde tutma hamlelerinin nihai güç dengesini nasıl şekillendireceği, yetişmekte olan yeni nesil bilim insanlarının tercihleriyle netleşecek.
