Eğitim dünyasında hızla yaygınlaşan üretken yapay zeka araçları, öğrencilerin düşünme ve öğrenme süreçlerine ilişkin derin bir pedagojik tartışmayı beraberinde getirdi. Akademik araştırmalar; lise ve üniversite öğrencilerinin yüzde 65 ila 90’ının ev ödevlerinde, kompozisyonlarda ve akademik metin üretiminde yapay zekaya başvurduğunu gösteriyor. Ancak bu dijital kolaylık, yeni neslin bağımsız fikir üretme, argüman geliştirme ve eleştirel düşünme kabiliyetlerini zayıflattığı gerekçesiyle eğitimcileri alarma geçirdi.
Saint Louis Üniversitesi’nden bilişsel psikolog Ronald Kellogg’un araştırmaları, ikna edici bir makale kaleme almanın insan beyninde elle hendek kazmak kadar ağır bir enerji tüketimine yol açtığını ortaya koyuyor. Zihinsel efor gerektiren bu süreci aşmak isteyen öğrencilerin sohbet botlarına sığınması, eğitim kurumlarında geleneksel sınav yöntemlerine geri dönüşü tetikledi.
Okullarda teknolojik koltuk değneklerine karşı kağıt ve kalem
The New York Times’ta yer alan değerlendirmelere göre; ABD ve Avrupa’daki çok sayıda okul, öğrencilerin ödevlerini kendi zihinleriyle inşa etmelerini sağlamak amacıyla akıllı cihazları sınıflardan uzaklaştırarak kağıt, kalem ve yüz yüze yazılı yoklamalara dönmeye başladı.
Silikon Vadisi temsilcileri, yapay zeka kullanımının geleceğin iş dünyasında zorunlu bir beceri olduğunu savunup bu kısıtlamaları eleştirse de bilişsel bilimciler aynı fikirde değil. Uzmanlar, yazma eyleminin asıl değerinin ortaya çıkan nihai metinden ziyade; bilginin hafızadan çağrılması, mantıksal sıralama yapılması ve “üstbiliş” (metabiliş) yani bireyin kendi düşünme sürecini denetleyebilme kapasitesinin gelişmesinde saklı olduğunu vurguluyor.
MIT araştırması: Beyin aktivitesi düşüyor, hafıza zayıflıyor
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından yürütülen güncel bir çalışma, metinlerini yapay zeka yardımıyla yazan bireylerin beyin aktivitelerinde ciddi bir gerileme yaşandığını saptadı. Kendi başına yazanlara kıyasla yapay zeka kullanan öğrencilerin, ortaya çıkan metni çok daha hızlı unuttukları ve yazdıklarına karşı zihinsel bir aidiyet geliştiremedikleri belirlendi.
“Who Wrote This?” (Bunu Kim Yazdı?) kitabının yazarı Naomi Baron da el yazısıyla düşünmenin fikirleri zihinsel bir stres testinden geçirdiğini hatırlatarak, sürecin makinelere devredilmesinin bağımsız bilişsel inşa yetisini yok ettiğine dikkat çekiyor. Yükseköğretim Politika Enstitüsü verileri öğrencilerin yarıdan fazlasının bu araçları ödevlerinde kullandığını belgelerken, İngiltere’deki Russell Grubu üniversitelerinde yapay zeka kaynaklı akademik usulsüzlük vakalarının yer yer 15 kat arttığı bildiriliyor.
Yasaklamak yerine pedagojik denge arayışı
Eğitimciler teknolojinin tamamen yasaklanmasının gerçekçi bir hedef olmadığını teslim ediyor. Arizona Eyalet Üniversitesi’nden yazma eğitimi uzmanı Steve Graham, yapay zekanın yabancı dil öğrenenler veya özel öğrenme gereksinimi bulunan öğrenciler için önemli bir başlangıç desteği sağlayabileceğini belirtiyor.
Buna karşın uzmanlar, sınırların net çizilmemesi halinde öğrencilerin kendi fikirlerini keşfetme yeteneğini tamamen yitireceği konusunda uyarıyor. Sınıflarda bağımsız ve manuel yazma pratiklerinin korunması geçmişe dönüş değil; zihni eğiten en temel bilişsel kasların korunması adına hayati bir savunma hattı olarak görülüyor.
