Botanik dünyasında uzun yıllardır çözülemeyen bir gizem, Sultan Qaboos Üniversitesi’nden bir araştırmacının titiz çalışmaları sayesinde aydınlığa kavuştu. Yaklaşık bir asır boyunca tek bir türe ev sahipliği yaptığı düşünülen “Adenosciadium” cinsi, Umman’da keşfedilen yeni bir kardeş türe kavuştu. “Edinburgh Journal of Botany” dergisinde yayımlanan araştırma, bilim dünyasında heyecan yarattı.
Bir Asırlık Bilmece Nasıl Çözüldü?
Keşfin hikayesi, Sultan Qaboos Üniversitesi Fen Fakültesi Bitki Taksonomisi Uzmanı ve Herbaryum Küratörü Dr. Amina Al Farsi’nin Umman herbaryumlarındaki örnekleri incelemesiyle başladı. Ülkenin kuzeyinden ve güneyinden gelen bitkiler arasındaki yaprak ve gövde farklılıklarını fark eden Farsi, olayın derinliklerine inmek için Hacer Dağları’nda kapsamlı bir arazi çalışması gerçekleştirdi. Olgun meyve ve çiçek örneklerini laboratuvarda karşılaştıran bilim insanı, elindeki örneklerin daha önce tanımlanmamış yepyeni bir türe ait olduğunu kanıtladı ve ülkenin adından esinlenerek bitkiye “Adenosciadium omanense” adını verdi.
Yeni Türün Belirgin Özellikleri Neler?
Bilinen tek akrabası olan “Adenosciadium arabicum” türünden keskin özellikleriyle ayrılan yeni bitki, botanikçilerin bitkinin kimliği olarak gördüğü meyve yapısıyla dikkat çekiyor. Yapılan detaylı incelemelere göre yeni tür; silindirik ve uzun tüylerle kaplı meyveleri, sıkı bir şekilde kümelenmiş çiçekleri, yuvarlak yaprakları ve 70 santimetreye varan boyuyla öne çıkıyor. Buna karşın güneydeki akrabası oval meyvelere, daha kısa tüylere, seyrek çiçek yapılarına, elmas şeklinde yapraklara ve en fazla 50 santimetre boya sahip. Araştırmacılar, bu farklılaşmanın temel nedeninin iklim ve habitat koşulları olduğunu, yeni türün kireçli toprak ve kurak ortamlara adapte olduğunu belirtiyor.
Nesli Tehlike Altında Olabilir
Bilimsel açıdan büyük bir heyecan yaratan bu keşif, aynı zamanda çevresel riskleri de gözler önüne serdi. Yapılan ilk tahminlere göre “Adenosciadium omanense” popülasyonunun 10 bin bireyin altında olabileceği ve bazı yaşam alanlarında sadece 20 ila 100 bitkiden oluşan küçük gruplar halinde hayatta kalmaya çalıştığı ifade edildi. Bu durum, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre türün “Tehlike Altında” kategorisinde değerlendirilebileceğine işaret ediyor. Uzmanlar, özellikle aşırı otlatmanın bitkinin geleceği üzerindeki en büyük tehdit olduğunu vurgularken, bu olağanüstü keşif Arap Yarımadası’nın sarp dağlarının hâlâ keşfedilmeyi bekleyen devasa bir biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yaptığını kanıtladı.
