Sudan’da son yıllarda derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve nakit paraya erişimin zorlaşması, günlük yaşamda köklü bir değişimi beraberinde getirdi. Birkaç yıl öncesine kadar tüm alışverişlerin nakit banknotlarla yapıldığı ülkede, cüzdanların yerini cep telefonları, kâğıt paranın yerini ise mobil bankacılık uygulamaları aldı.
Bu hızlı dönüşüm, yalnızca teknolojik bir ilerlemenin sonucu olarak değil, ekonomik darboğazın ve nakit yokluğunun halka dayattığı bir zorunluluk olarak ortaya çıktı.
Pazarlarda kâğıt para dönemi geride kalıyor
Başkent Hartum ve Ümmü Derman’daki pazarlarda artık sadece ürünlerin fiyatı değil, ödemenin elektronik transferle yapılıp yapılamayacağı da soruluyor. Ümmü Derman pazarında esnaflık yapan Muhammed Musaid el-Duheyri, müşterilerin büyük çoğunluğunun banka uygulamalarını kullandığını ifade ediyor. Akıllı telefonu olmadığı dönemlerde meslektaşlarının hesapları üzerinden işlem yapan Duheyri, pazar şartlarına uyum sağlayarak dijital ödeme sistemlerini benimsemek zorunda kaldığını belirtiyor.
Pazar esnafı, piyasada sıcak para akışının azalması nedeniyle elektronik transferlerin nakit para taşımaya kıyasla daha güvenli bir alternatif haline geldiğini vurguluyor.
Altyapı yetersizliği ve teknik aksaklıklar engeli
Sistem hızla yaygınlaşsa da beraberinde ciddi altyapı sorunlarını getiriyor. Halif pazarı tüccarlarından Muhammed el-Hatım el-Savi, internet kesintileri, elektrik krizleri ve mobil uygulamaların aniden çökmesi nedeniyle alışverişlerin sık sık yarıda kaldığını dile getiriyor. Bankacılık servisleri durduğunda müşterilerin aldıkları ürünleri kasada bırakmak zorunda kaldığı ifade ediliyor.
Öte yandan dijital okuryazarlık eksikliği de süreci zorlaştıran etkenler arasında yer alıyor. İş yeri sahibi Yaser Mustafa, özellikle yaşlı nüfusun akıllı telefon ve finansal uygulamaları kullanmakta tecrübesiz olduğunu, bu durumun hatalı para transferlerine ve pazarda karmaşaya yol açtığını kaydediyor.
Ekonomi uzmanları ve bankacılardan altyapı uyarısı
Hızlı dijitalleşme sürecini değerlendiren Hartum Bankası yetkilileri, nakit kısıtlılığının vatandaşları dijital kanallara yönlendirdiğini doğrularken, sistemin kesintisiz işlemesi için iletişim altyapısının acilen güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Ekonomi Profesörü Hıdır Ali ise Sudan’daki bu değişimin planlı bir dijitalleşme hamlesinden ziyade kriz şartlarının doğurduğu geçici bir refleks olduğuna dikkati çekiyor. Ali, elektronik ödeme sistemlerinin kalıcı ve güvenilir bir ekonomik modele dönüşebilmesi için kesintisiz elektrik, güçlü internet ağı ve toplum genelinde finansal okuryazarlığın artırılmasının şart olduğunu vurguluyor.
