Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi içerisinde yirmi yılı aşkın süredir aktif olan ancak bilinen astrofizik modellerine meydan okuyan sıra dışı bir radyo kaynağı tespit etti. “VT J1906+0849” adı verilen gök cismi; parlaklığında yaşanan sürekli dalgalanmalara ve yaydığı yüksek enerjili radyo emisyonuna rağmen, hiçbir X-ışını karşılığı barındırmamasıyla bilim dünyasında büyük merak uyandırdı.
Teleskop arşivlerinin ve güncel gözlemlerin bir araya getirilmesiyle ortaya çıkarılan keşif, kara delikler ya da nötron yıldızları gibi yoğun (kompakt) nesnelerin evrimindeki bilinmeyen bir aşamaya işaret ediyor.
2005’ten bu yana parlayıp sönüyor
Keşif süreci, kaynağın 27 Ekim 2017’de Çok Büyük Dizi Gökyüzü Taraması (VLASS) verilerinde yaklaşık 70 mJy parlaklıkla belirmesiyle başladı. California Teknoloji Enstitüsü’nden (Caltech) Jesse Miller liderliğindeki araştırma ekibi, geçmiş rasat kayıtlarını incelediğinde kaynağın izini 2005 yılına kadar sürdü.
Elde edilen veriler, cismin 2014 yılında 200 mJy seviyesini aşarak en yüksek parlaklığa ulaştığını, ardından sönükleştiğini ve 2025 yılı sonlarında yeniden parlamaya başladığını gösterdi. Bu durum, kaynağın kısa süreli bir patlama değil, on yıllara yayılan dinamik ve değişken bir yapı olduğunu kanıtladı. Dünya’dan en az 15 kiloparsek (yaklaşık 50 bin ışık yılı) uzaklıkta bulunan radyo kaynağının, geçen onca yıla rağmen neredeyse hiç genişleme göstermemesi dikkat çekti.
X-ışınlarının yokluğu şüpheleri yoğunlaştırıyor
Radyo bölgesinin parlaklık sıcaklığının 100 milyon ile 10 milyar Kelvin arasında değiştiği hesaplandı. Bu değer, ışımanın termal kaynaklı olmadığını, güçlü manyetik alanlar içinde ışık hızına yakın hareket eden parçacıkların ürettiği “senkrotron radyasyonu” olduğunu ortaya koyuyor. Ancak NASA’nın Swift X-ışını Teleskobu’nun bölgede hiçbir ışıma yakalayamaması geleneksel teorileri tıkadı.
Bilim insanları bu gizemi açıklamak için iki temel senaryo üzerinde duruyor:
- Kara delik veya nötron yıldızı: Kompakt bir nesne çevresindeki gaz ve tozu yutarak manyetik parçacık jetleri fırlatıyor ve bu süreç güçlü radyo dalgaları üretiyor.
- Yoğun gaz perdesi: Kızılötesi verilerde saniyede 2 bin kilometre hızla hareket eden yoğun bir gaz rüzgarı tespit edildi. Nesneyi çevreleyen bu kalın gaz kalkanının, hem jetin uzaya serbestçe genişlemesini engellediği hem de merkezden yayılan X-ışınlarını tamamen bloke ettiği değerlendiriliyor.
Gökbilimciler, “VT J1906+0849” kodlu kaynağın uzaydaki bilinen kompakt nesnelerden tamamen farklı yeni bir sınıfın ilk örneği olabileceğini belirterek, yapılacak yeni gözlemlerin evrendeki görünmez yapıları aydınlatacağını vurguluyor.
