Ekim 2021’de Umman Sultanlığı’nın kuzey kıyılarını vuran ve büyük yıkıma yol açan Şahin Kasırgası’nın arkasındaki dinamikler bilimsel olarak aydınlatıldı. *Scientific Reports* dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışma; fırtınanın şiddetini, rotasını ve yağış dağılımını yalnızca denizin değil, kıyı şeridinin hemen ardında yükselen dağlık arazinin de belirlediğini ortaya koydu. Sultan Kabus Üniversitesi, Umman Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve Alman Meteoroloji Servisi bünyesindeki uzmanların ortaklaşa yürüttüğü çalışmada, 6,5 kilometre çözünürlüklü gelişmiş bilgisayar simülasyonları kullanıldı.
Araştırmanın başyazarı olan Sultan Kabus Üniversitesi Fizik Bölümü araştırmacısı Bedriye el-Mevaliye, elde ettikleri bulguların tropikal fırtınaların Umman coğrafyasında nasıl şekillendiğine dair hayati bilgiler sunduğunu belirtti. Mevaliye, okyanus koşulları ile engebeli kara topoğrafyasının kasırga üzerinde farklı mekanizmalarla belirleyici rol oynadığını kaydetti.
Deniz suyu sıcaklığı ve rüzgar şiddeti ilişkisi
Fırtınanın davranışını analiz etmek amacıyla araştırmacılar, çevre koşullarını sanal ortamda değiştirerek bir dizi simülasyon deneyi gerçekleştirdi. En sert tepki, deniz yüzeyi sıcaklığının 2°C artırıldığı senaryoda kaydedildi:
- Isınan deniz suları, kasırganın bulut ve fırtına yapısını besleyerek sisteme yoğun enerji ve nem pompaladı.
- Ortalama rüzgar hızı saniyede yaklaşık 2,1 metre artış gösterdi.
- Deniz seviyesindeki ortalama basınç 3,2 hektopaskal düşerek kasırganın yıkıcı gücünü doğrudan tetikledi.
- Yağış alanlarının coğrafi genişliği artarken, fırtınanın merkez üssüne düşen toplam yağış miktarında belirgin bir yükseliş tespit edildi.
Buna karşın, deniz yüzeyi pürüzlülüğündeki değişimlerin kasırganın gücü ve yağış düzeni üzerindeki etkisi sıcaklık ve arazi faktörlerine kıyasla çok daha sınırlı kaldı.
Kıyı dağları fırtınanın yönünü değiştiriyor
Simülasyonda denizden karaya geçildiğinde arazinin fırtına üzerindeki baskısı netleşti. Modelde dağların yüksekliği düşürüldüğünde, kasırganın ilerleme rotasının önemli ölçüde saptığı ve fırtınanın iç dikey hava akışlarının yeniden yapılandığı belirlendi.
Umman kıyıları boyunca uzanan sıradağlar, denizden gelen yüksek nemli hava kütlelerini yukarı doğru iterek su buharının hızla yoğunlaşmasını ve dağ yamaçlarında aşırı yağışların oluşmasını sağlıyor. Bu durum, sıradağların sadece kasırganın geçiş güzergahını değil, aynı zamanda en şiddetli sellerin meydana geleceği noktaları da tayin ettiğini kanıtlıyor.
İklim tahmini değil laboratuvar simülasyonu
Araştırmada 2°C sıcaklık artışının denenmesi küresel ısınmayı akıllara getirse de, araştırmacılar bu çalışmanın doğrudan bir gelecek tahmini olarak yorumlanmaması gerektiğini vurguluyor. Deneyin amacı; atmosferik genel koşulları sabit tutarak sadece daha ılık bir okyanusun kasırga dinamiğine etkisini izole biçimde gözlemlemekti.
Gelecek dönemde Umman Denizi’ndeki fırtınaların daha sık ya da şiddetli olup olmayacağını belirlemek için tek bir kasırganın ötesine geçilmesi, daha yüksek çözünürlüklü modellerin çalıştırılması ve atmosfer-okyanus etkileşimlerinin sahada toplanan yeni verilerle kıyaslanması gerektiği ifade ediliyor. Bu tür bölgesel modellemeler, sel baskınlarının ve doğal afet risklerinin önceden tespit edilmesinde hayati bir kılavuz görevi üstleniyor.
