Firavunların laneti efsanesi uzun yıllar boyunca, Tutankhamun’un mezarını keşfeden heyetin finansörü Lord Carnavon’un gizemli ölümünü açıklamak için kullanıldı. Bilim insanları bu efsanenin gerçeği yansıtmadığını, ölümün doğal sebeplerden kaynaklandığını defalarca vurgulasa da, Cambridge Üniversitesi Yayınları’na ait “International Journal of Cultural Property” dergisinde yayımlanan son araştırma mumyaların gerçekten de ciddi riskler barındırdığını ortaya koydu. Ancak bu tehlike doğaüstü bir lanetten değil, tamamen maddesel ve biyolojik tehditlerden kaynaklanıyor.
İnternette büyüyen yasadışı mumya ticareti
Araştırmaya göre, son yıllarda sosyal medya platformları, kişisel web siteleri, e-ticaret mağazaları ve müzayede salonları üzerinden insan kalıntısı ticareti tehlikeli bir şekilde yaygınlaştı. Araştırmacılar internet üzerinde inceledikleri 128 ilan ve müzayedenin büyük bir kısmında, kalıntıların üzerinde belirgin biyolojik bozulma işaretleri olduğunu tespit etti. Satışa sunulan parçaların yüzde 51,6 gibi büyük bir oranını ise üzerinde hâlâ yumuşak doku veya saç bulunan kafatasları ve tam başlar oluşturuyor. Bu tehlikeli materyallerin hiçbir saklama talimatı verilmeksizin sıradan kargo servisleriyle taşınması, halk sağlığı açısından büyük bir ihmal gözler önüne seriyor.
Kimyasal kalıntılar ve ölümcül mantar sporları
Antik dönemdeki mumyalama süreçlerinde dokuların bozulmasını yavaşlatmak için arsenik, cıva ve kurşun gibi zehirli ağır metaller kullanıldı. Yüzyıllar geçmesine rağmen bu kimyasallar varlığını korumaya devam ediyor. Bunun yanı sıra, kalıntılar üzerinde uyku halinde bulunan mikroorganizmalar ve özellikle mantar sporları, ambalaj açıldığında veya hareket ettirildiğinde havaya karışabiliyor. Tarihte Polonya Kralı Kazimierz Jagiellończyk’ün mezarını açan bilim insanlarından bazılarının aspergillus mantarı nedeniyle hayatını kaybetmesi, bu biyolojik riskin boyutlarını açıkça gösteriyor.
Bilimsel çalışmalar ile halk sağlığı arasında denge
Uzmanlar, mumyaların geçmiş dönemdeki hastalıkların (tüberküloz ve sıtma gibi) tespiti ve tıbbi tarih açısından eşsiz birer kaynak olduğunu belirtiyor. Kalıntıların tamamen yasaklanması yerine, “mesleki ihtiyat” prensibiyle hareket edilmesi ve bu ticareti yapanlara karşı sıkı yasal denetimler getirilmesi gerektiği savunuluyor. Amaç, bilimsel kapıları kapatmadan insan sağlığını korumak için güvenli protokoller oluşturmak.
