Orta Doğu’da tırmanan çatışmalar, küreselleşmenin getirdiği ekonomik ve ticari bağımlılıkların nasıl bir jeopolitik baskı aracına dönüştürülebileceğini ortaya koydu. Enerji ve ticaret yolları uzmanı Pranay Shome, “New Eastern Magazine” için kaleme aldığı analizde, geleneksel askerî dengelerin ötesinde “stratejik su yolları gücü” kavramının savaşların seyrini değiştirdiğini vurguladı.
Küreselleşmenin çatışmaları önleyeceği yönündeki klasik teorilerin aksine, Hürmüz ve Babülmendep gibi kritik geçiş noktalarının hedef alınması, küresel enerji ve tedarik güvenliğini doğrudan sarstı.
Hürmüz Boğazı ve asimetrik caydırıcılık
İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüseferi kısıtlama adımları, konvansiyonel askerî üstünlüğe sahip olmayan aktörlerin küresel sistemi nasıl etkileyebileceğini gösterdi. Tahran yönetimi; İHA’lar, hızlı hücumbotlar ve füze sistemlerini bir arada kullanarak dünya ham petrol arzının ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu koridorda dengeleri değiştirdi.
Analistler, bu stratejinin üç temel hedefi bulunduğunu belirtiyor:
Savaş Maliyetini Artırmak: Saldırıların ve çatışmanın faturasını yalnızca bölgesel aktörlere değil, küresel ekonomiye yayarak baskı oluşturmak.
Navlun ve Sigorta Primlerini Yükseltmek: Ticari gemilerin rotalarını değiştirmesini sağlayarak küresel tedarik zincirinde aksamalar yaratmak.
Savaş Alanının Sınırlarını Genişletmek: Doğrudan cephe savaşına girmeden hayati ticaret damarlarını koz olarak kullanarak diplomatik masada avantaj elde etmek.
Babülmendep ve darboğaz jeopolitiği
Benzer bir durum Kızıldeniz’in güney girişinde yer alan Babülmendep Boğazı’nda da yaşanıyor. Yemen’deki Husilerin ticari gemilere ve tankerlere yönelik saldırıları, deniz trafiğinin önemli bir bölümünün Ümit Burnu rotasına kaymasına neden oldu.
Rotaların uzaması navlun bedellerini ve sigorta maliyetlerini katlarken, nihai tüketim ürünlerinin fiyatlarını da yukarı çekti. Uzmanlar, küresel “darboğaz noktalarını” fiilen kontrol etmenin şart olmadığını, rota üzerinde caydırıcı bir güvensizlik ortamı oluşturmanın dahi dünya ticaretini kilitlemeye yettiğini kaydediyor.
