Şili’deki Diego Portales Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Andrea Bernardi liderliğindeki uluslararası bir astronomi ekibi, arşiv verilerini tararken evrenin şimdiye kadar keşfedilmiş en genç ötegezegenini ortaya çıkardı. Dünya’dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve henüz 1 milyon yaşında olduğu belirlenen “Elias 2-24 b” adlı dev gaz gezegeni, gökbilim modellerini köklü bir revizyona zorluyor.
Kütlesi Jüpiter’e yakın olan gezegen, merkezindeki yıldızın etrafındaki protopl惑星er diskten (gaz, toz ve buz bulutu) madde çekerek büyümesini sürdürüyor. Önceki yaş rekoru, “PDS 70” ve “WISPIT 2” yıldız sistemleri etrafında dönen ve yaşları 5 milyon yılın üzerinde olan dört gezegene aitti. Elias 2-24 b, doğrudan bir dev gezegenin doğum anına ilk kez bu kadar erken bir evrede tanıklık etme fırsatı sunuyor.
Arşiv verilerinden doğan rekor keşif
Keşif süreci, Elias 2-24 yıldızını çevreleyen toz ve gaz diskindeki belirgin bir boşluğun (halkanın) incelenmesiyle başladı. Gezegenler oluştukça yörüngelerindeki maddeleri süpürerek veya kendilerine çekerek disk üzerinde temiz yarıklar açıyor.
Daha önce Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisi (ALMA) ve Çok Büyük Teleskop (VLT) ile gözlemlenen bu boşluktaki hareketlilik, Hawaii’de yer alan W. M. Keck Gözlemevi’nin 2018 ve 2020 yıllarına ait arşiv kayıtlarıyla doğrulandı. Yıldız ışığını maskeleyen koronagraf teknolojisi sayesinde elde edilen görüntüler üst üste bindirildiğinde, ışık noktasının rastgele bir arka plan yıldızı ya da optik parazit olmadığı, yörüngesel hareket sergileyen gerçek bir gezegen olduğu kanıtlandı.
Standart teorileri sarsan hız ve kütle
Jüpiter boyutlarındaki devasa bir kütlenin yalnızca 1 milyon yıl içinde bu denli olgunlaşabilmesi, klasik gezegen oluşum modellerini çaresiz bırakıyor. Araştırmacılardan Şili Astrofizik Enstitüsü Öğretim Üyesi Lucas Cieza, mevcut bilimsel modellerin 5 milyon yaşındaki gezegenlerin oluşum süreçlerini açıklamakta dahi zorlandığını, 1 milyon yaşındaki Elias 2-24 b’nin ise teorilerde gözden kaçan çok temel fiziksel mekanizmalara işaret ettiğini vurguladı.
Gözlem teknolojisinde yeni ufuk: Roman Teleskobu
Araştırmacılar, bu soluk ve zorlu keşfin tek bir cihazla mümkün olmadığını; ALMA, VLT ve Keck gibi farklı gözlemevlerinin verilerinin birleştirilmesiyle sonuca ulaşıldığını belirtti.
NASA tarafından 30 Ağustos 2026’da fırlatılan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nun gelişmiş koronagraf sistemleriyle devreye girmesi, sınırları daha da ileri taşıyacak. Bernardi ve Cieza, mevcut teleskopların kapasite sınırında yakalanan Elias 2-24 b’nin bir başlangıç olduğunu, Roman Teleskobu sayesinde yıldızına çok daha yakın ve küçük yeni doğmuş dünyaların ilk kez doğrudan görüntülenebileceği yeni bir astronomi çağının kapısının aralandığını ifade ediyor.
