Her sekiz kanser vakasından birinin arkasında enfeksiyon var
Kanser riski kamuoyunda çoğunlukla tütün kullanımı, obezite, beslenme alışkanlıkları ve genetik yatkınlıkla ilişkilendirilse de, küresel ölçekte yürütülen son bilimsel araştırmalar enfeksiyonların rolünün sanılandan çok daha büyük olduğunu kanıtlıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) araştırmacılarının *The Lancet Oncology* dergisinde yayımladığı kapsamlı analiz; virüs ve bakterilerin her yıl milyonlarca kişide kanser gelişimini tetiklediğini ortaya koydu.
IARC Küresel Kanser Gözlemevi verilerine dayanan çalışmaya göre, yalnızca 2024 yılında dünya genelinde tespit edilen yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakası doğrudan enfeksiyonel etkenlerden kaynaklandı. Bu oran, küresel çapta teşhis edilen tüm yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 12’sine, yani her 8 kanser hastasından birine karşılık geliyor.
Küresel yükün sorumlusu 5 ana patojen
Araştırmada kansere yol açtığı bilinen biyolojik etkenler incelendiğinde, vakaların büyük çoğunluğunun 5 ana mikroorganizmadan kaynaklandığı belirlendi:
- Helicobacter pylori (Mide mikrobu): Listenin zirvesinde yer alan bakteri, 2024 yılındaki yaklaşık 760 bin kanser vakasıyla doğrudan ilişkilendirildi. Mide mukozasında yerleşerek kronik iltihaplanma, ülser ve doku hasarına yol açan bu bakteri, özellikle mide kanserlerinin temel tetikleyicisi olarak kabul ediliyor.
- İnsan Papilloma Virüsü (HPV): Yaklaşık 750 bin vaka ile ikinci sırada yer alan virüs; rahim ağzı kanseri başta olmak üzere genital bölge, anüs ve baş-boyun kanserlerinin en büyük sebebi durumunda.
- Hepatit B Virüsü (HBV): Dünya genelindeki yeni kanserlerin yaklaşık yüzde 2’sine (yaklaşık 360 bin vaka) yol açtı. Kronik enfeksiyon, karaciğer sirozu ve karaciğer hücresel karsinomuna (HCC) zemin hazırlıyor.
- Epstein-Barr Virüsü (EBV): Yaklaşık 260 bin vaka ile küresel kanser yükünün yüzde 1’inden sorumlu tutuldu. Nazofarenks kanseri ve lenfomaların yanı sıra, son klinik kanıtlar virüsün mide kanserleriyle de belirgin bir bağı olduğunu gösteriyor.
- Hepatit C Virüsü (HCV): Karaciğer kanseriyle bağlantılı olarak yaklaşık 160 bin yeni vakada etkili oldu.
Bu temel beşlinin haricinde HIV, Merkel hücreli polyomavirüs, Kaposi sarkomuyla ilişkili herpesvirüs ve bazı parazit türleri de mesane ve safra yolları kanserlerine yol açabilen diğer enfeksiyon ajanları arasında sıralanıyor.
Yükün yüzde 42’si Doğu Asya’da: Gelir adaletsizliği tabloyu ağırlaştırıyor
Çalışma, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin coğrafi ve ekonomik dağılımındaki derin uçurumu da gözler önüne serdi. 2024 yılında enfeksiyona bağlı küresel vakaların yüzde 42’si tek başına Doğu Asya bölgesinde kaydedildi; bu tabloda *Helicobacter pylori* ve Hepatit B’nin yaygınlığı belirleyici oldu.
Bunun yanı sıra enfeksiyona bağlı kanser vakalarının yaklaşık dörtte üçü düşük ve orta gelirli ülkelerde yoğunlaştı. Aşılama programlarına, erken tanı taramalarına, hijyenik enjeksiyon koşullarına ve antiviral tedavilere erişimdeki eşitsizlikler, gelişmekte olan ülkelerde kanser yükünü katlıyor.
Aşı ve antibiyotikle önlenebilen kanserler
2024 yılında dünya genelinde 20,6 milyon kişiye kanser teşhisi konulduğu ve 9,8 milyon insanın bu hastalık sebebiyle hayatını kaybettiği hatırlatılan raporda, enfeksiyon kaynaklı 2,3 milyon vakanın büyük bir kısmının “tamamen önlenebilir” olduğuna dikkat çekildi.
HPV ve Hepatit B’ye karşı yüksek koruyuculuğa sahip aşıların bulunması, *Helicobacter pylori* enfeksiyonunun antibiyotik kürleriyle tamamen temizlenebilmesi ve Hepatit C’nin modern antiviral ilaçlarla tedavi edilebilmesi, kanserle mücadelenin onkoloji kliniklerinden çok önce birinci basamak sağlık hizmetlerinde başladığını gösteriyor. DSÖ ve IARC verileri, küresel kanser vakalarının yüzde 37’sinin tütün, alkol, obezite, hava kirliliği ve enfeksiyon gibi önlenebilir risk faktörlerinin ortadan kaldırılmasıyla engellenebileceğini ortaya koyuyor.
