Japonya’nın kıyı ormanlarında yürütülen yeni bir bilimsel araştırma, botanik dünyasını uzun süredir meşgul eden bir doğa gizemini aydınlattı. “Ecology” dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, karada yaşayan keşiş yengeçleri (münzevi yengeçler), klorofilsiz parazit bir bitki olan “Balanophora fungosa” türünün tohumlarını taşıyarak orman ekosisteminin devamlılığında kilit bir rol üstleniyor.
Kendi besinini fotosentezle üretemeyen ve diğer ağaçların köklerinden beslenen bu asalak bitki, tek seferde bir milyona yakın mikro tohum üretiyor. Rüzgâr almayan nemli orman tabanında bu tohumların ana bitkiden nasıl uzaklaştığı sorusu, kurulan fotokapanlar sayesinde yanıt buldu.
Karıncalardan şüphelenildi, yengeçler çıktı
Araştırmayı yürüten Japonya’daki Kobe Üniversitesi Botanik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Kenji Suetsugu, başlangıçta tohumların karıncalar veya küçük böcekler tarafından taşındığını varsaydı. İddiayı test etmek amacıyla bitkilerin üzerine yalnızca karıncaların geçebileceği ağlar yerleştirildi ancak meyvelerin eksilmediği görüldü.
Bunun üzerine devreye zaman ayarlı kameralar sokuldu. Gece kayıtlarını inceleyen araştırma ekibi, olgunlaşan bitkilerin meyvelerini kıskaçlarıyla toplayan karasal keşiş yengeçlerini görüntüledi. Tek bir yengecin bir gecede bitkideki neredeyse tüm tohumları temizleyebildiği tespit edildi.
Çift yönlü taşıma mekanizması: Hem dıştan hem içten
Elde edilen bulgular, keşiş yengeçlerinin tohumları iki farklı yolla yaydığını kanıtlayan ilk doğrudan veri oldu:
- Dış taşıma: Yapışkan meyveler yengecin sert kabuğuna ve bacaklarına tutunarak metrelerce uzağa taşınıyor.
- İç taşıma: Yengeç tarafından tüketilen tohumlar sindirim sisteminden zarar görmeden geçiyor ve dışkı yoluyla canlılığını koruyarak toprağa bırakılıyor.
Olgunlaşma kokusu doğadaki iş birliğini tetikliyor
Çalışma, keşiş yengeçlerinin yalnızca tam olgunluğa erişmiş bitkileri ziyaret ettiğini ortaya koydu. Olgunlaşan meyvelerin salgıladığı maya benzeri kokunun yengeçleri cezbettiğini belirten araştırmacılar, omurgasız canlıların ekosistemlerdeki tohum yayma potansiyelinin bugüne kadar kuşlar ve memelilerin gölgesinde kaldığını vurguluyor.
