Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların Azov Denizi’ne yayılması, küresel tahıl ticaretinin kesintisiz sürmesi konusunda endişeleri artırmaktadır. Bu durum, tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı büyüterek nakliye ve sigorta maliyetlerinin yükselmesine yol açmakta, uluslararası piyasalarda gıda fiyatlarının dalgalanmasını tetiklemektedir.
Tahıl İhracatında Stratejik Rotalar
Azov Denizi, Rus buğday ihracatının yaklaşık dörtte birinin geçtiği hayati bir geçiş yolu olarak öne çıkmaktadır. Öte yandan, Odesa, Çernomorsk ve Pivdenni gibi Karadeniz kıyısındaki Ukrayna limanları, ülkenin tarımsal ihracatının yüzde 90’ından fazlasını üstlenen ana arterler konumundadır. Ukrayna Tarım Konseyi’nin tahminlerine göre, bu limanlara düzenlenen saldırılar ihracat kapasitesini üçte bir oranında azaltmış, deniz ticareti hareketliliğindeki her türlü sarsıntıya karşı piyasaların hassasiyetini artırmıştır.
Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı, 2026-2027 sezonunda küresel ticaretin 215 milyon ton olarak gerçekleşeceğini, bunun yaklaşık 48 milyon tonunun Rusya, 15 milyon tonunun ise Ukrayna tarafından karşılanacağını öngörmektedir. Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü araştırmacısı Joseph Glauber, hedef alınan Ukrayna limanlarının ülkenin ihracat omurgasını oluşturduğunu ve savaşın etkilerine rağmen Ukrayna’nın önemli bir buğday ve mısır tedarikçisi kalmaya devam ettiğini belirtmektedir.
Artan Maliyetler ve Sigorta Yükleri
Glauber, bu limanların öneminin sadece Ukrayna ekonomisiyle sınırlı kalmayıp küresel gıda güvenliğini de doğrudan etkilediğini vurgulamaktadır. Özellikle Mısır gibi büyük ithalatçı ülkeler, tahıl ihtiyaçlarının yaklaşık yüzde 85’ini Karadeniz bölgesinden karşılamaktadır. Askeri operasyonlardaki artış, deniz taşımacılığı sektörünü doğrudan etkileyerek gemi sigorta primlerinin ve nakliye masraflarının yükselmesine neden olmaktadır.
-
Uzmanlar, liman tesisleri ve tahıl depolama alanlarının hedef alınmasının sevkiyat verimliliğini riske attığını belirtmektedir.
-
Rusya’nın Azov Denizi’ndeki limanlarına yönelik saldırıların buğday ihracatına etkisinin nispeten sınırlı kaldığı, çünkü ana sevkiyatın Karadeniz üzerinden yapıldığı ifade edilmektedir.
-
Rusya’nın gerektiğinde ihracatını diğer Karadeniz limanlarına yönlendirme kapasitesine sahip olduğu vurgulanmaktadır.
Fiyat Dalgalanmaları ve Gelecek Beklentileri
ABD, Kanada, Avrupa ve Avustralya’da yaşanan kuraklık dalgaları nedeniyle bu sezon üretim düşüşleri beklenirken, alternatif kaynakların maliyetleri daha yüksek olmaktadır. Buğday piyasada bulunmaya devam edecek olsa da fiyatların daha yüksek seviyelerde seyredeceği öngörülmektedir. Nitekim fiyatlar şimdiden yüzde 24 oranında artış göstermiş olup, jeopolitik risklerin etkisiyle küresel tedarik zincirlerinde dalgalanmaların sürmesi beklenmektedir.
