ABD Başkanı Donald Trump’ın doların küresel hakimiyetini korumak adına dolardan vazgeçmeyi planlayan ülkelere -özellikle BRICS bloğuna- yönelik yüzde 100 gümrük tarifesi tehditleri uluslararası piyasalarda ters tepti. Beyaz Saray’ın agresif ticaret, yaptırım ve tarife politikaları küresel ölçekte dolardan kaçışı hızlandırırken; ABD para birimi yıl başından bu yana majör para birimleri karşısında yaklaşık yüzde 10 değer kaybetti.
Uluslararası Para Fonu (IMF) verileri, doların küresel rezervlerdeki egemenliğinin çeyrek asırlık periyotta ciddi bir erozyona uğradığını ortaya koyuyor. 2000 yılı başında merkez bankalarının döviz kasalarının yaklaşık yüzde 70’ini oluşturan ABD dolarının payı, aradan geçen 25 yılda 14 puanlık kayıpla yüzde 56 seviyesine inerek tarihi dip noktasına geriledi. Bu boşluğu ise başta altın olmak üzere Euro ve diğer yerel para birimleri doldurmaya başladı.
Rezerv pastasındaki yeni dağılım
Küresel merkez bankalarının rezerv portföyündeki dönüşüm şu oranlarla kayıtlara geçti:
- ABD Doları: Yüzde 56 (2000’deki yüzde 70 seviyesinden sert düşüş)
- Euro: Yüzde 21 bandına yükselerek en güçlü alternatif konumunu pekiştirdi
- Çin Yuanı: Rezervlerdeki payı yüzde 2 seviyesinde dengelendi
- Diğer para birimleri ve varlıklar: Kalan pay yüzde 20’nin üzerine çıktı
Rusya’dan altyapı ve stabil kripto uyarısı
Dolarsızlaşma sürecinin yalnızca para birimini değiştirmekle çözülemeyeceğini belirten Rus PSB Bankası Yönetim Kurulu Başkanı Pyotr Fradkov, dış finansal altyapıya bağımlılığın sürdüğüne dikkat çekti. Ticarette ulusal paraların kullanımını artırdıklarını ancak transfer ve likiditeyi kontrol eden uluslararası ağlara mecburiyetin devam ettiğini belirten Fradkov, stabil kripto paralar (stablecoin) konusunda da önemli bir gerçeği hatırlattı.
2025 yılında stabil kripto para işlem hacminin yıllık yüzde 72 artışla 33 trilyon dolara ulaştığını (aynı dönemde Visa 16,7 trilyon, Mastercard 10,6 trilyon dolar) kaydeden Fradkov, bu hacmin yüzde 98’inin yine dolara endeksli olduğunu, dolayısıyla stabil coinlerin doğrudan dolardan kopuş anlamına gelmediğini ifade etti. Öte yandan merkez bankası dijital para birimi (CBDC) geliştiren ülke sayısının Mayıs 2020’de 35 iken günümüzde 146’ya fırlaması ve Çin’in CIPS takas sistemi gibi alternatifler, arayışın boyutunu gösteriyor.
Trump’ın politikaları güvenli limanları uçurdu
Uzmanlar, doların değer kaybının rezerv payını azalttığı, azalan payın ise paranın değerini daha da aşağı çektiği bir kısır döngüye işaret ediyor.
*Financial Times* gazetesi, piyasalarda Trump’ın öngörülemez ve çalkantılı politikalarına yönelik artan endişelerin dolar endeksini 4 yılın en düşük seviyelerine çektiğini aktardı. Yatırımcıların güvenli limanlara hücum etmesiyle ons altın 5 bin 200 dolar barajını aşarken, gümüşün onsu 112 dolara tırmandı. Royal London Yatırım Direktörü Trevor Greetham, altındaki tarihi rekorların ve dolardaki zayıflamanın, Beyaz Saray’ın plansız ve kaotik ekonomi hamlelerine yönelik küresel bir güvensizlik oylaması olduğunu vurguladı.
