Göktaşı madenciliği alanında faaliyet gösteren ABD merkezli AstroForge şirketi, uzay araştırmalarında devrim niteliğinde bir adım atmaya hazırlanıyor. Şirket, fırlatmanın ardından roketten ayrıldığı andan itibaren Dünya’dan tek bir komut dahi almadan görevini baştan sona icra edecek olan “Autonomy-1” adlı uzay aracını 2027 yılı başlarında uzaya fırlatacağını duyurdu.
Aracın yönetimini, telemetri verilerini gerçek zamanlı inceleyip anlık kararlar alabilen “Solo” isimli tescilli yapay zekâ yazılımı üstlenecek.
Yer operasyon maliyetleri üçte bire kadar inebilir
Uzay şirketlerinin filo operasyonlarına yöneldiği günümüzde, her bir aracı Dünya’dan takip etmek; geniş yer ekipleri, güçlü takip istasyonları ve zaman alan komut iletim süreçleri gerektiriyor.
AstroForge, yer kontrol operasyonlarının toplam görev maliyetinin yaklaşık üçte birini oluşturduğunu belirtiyor. Karar alma mekanizmasını doğrudan uzay aracına devrederek operasyon giderlerini ciddi oranda düşürmeyi hedefleyen şirket, Autonomy-1’i Stoke Space tarafından üretilen ve ilk yörünge uçuşunu gerçekleştirecek olan “Nova Pathfinder” roketiyle uzaya gönderecek.
Remote Agent testinden “Solo” mimarisine
Uzay araçlarına otonom nitelik kazandırma fikri tamamen yeni bir kavram değil. NASA, 1999 yılında Deep Space 1 görevi kapsamında “Remote Agent” isimli yazılımı 48 saatlik sınırlı bir denemeyle test etmiş, yazılım simüle edilen bazı arızaları başarıyla yönetmişti. Ancak Autonomy-1, görevin tamamını baştan sona bağımsız yürütecek ilk tam otonom araç olma özelliği taşıyor.
Fizik tabanlı geleneksel uçuş yazılımlarının üzerinde bir yapay zekâ katmanı olarak konumlandırılan Solo; araçtaki sensörleri dinleyip anormallikleri tespit ederek bir sonraki eylemi bağımsız seçecek. Sistem, Autonomy-1 öncesinde “Deep Space-2” misyonunda gölge modda çalıştırılacak; verileri analiz edip sanal kararlar üretecek ancak araca doğrudan müdahale etmeyecek.
Şirketin geçmiş denemeleri ve teknik zorluklar
Ocak 2022’de asteroidlerden değerli maden çıkarma vizyonuyla kurulan AstroForge, önceki misyonlarında çeşitli teknik aksaklıklarla karşılaştı:
- Brokkr-1 (Nisan 2023): Göreve gönderilen araca entegre arıtma teknolojisi hedeflenen şekilde çalıştırılamadı.
- Odin (Şubat 2025): Dünya’ya yakın bir göktaşını incelemek üzere fırlatılan araçla iletişim sorunları yaşandı ve görev temas kaybıyla sonuçlandı.
Bu nedenle Autonomy-1 misyonu, şirketin operasyonel güvenilirliğini kanıtlaması açısından da kritik bir sınav olarak görülüyor.
Fırlatma sonrası tek yönlü iletişim: Komut yok, sadece veri akışı
Autonomy-1 roketten ayrıldıktan sonra yer ekipleri araca hiçbir talimat iletmeyecek; iletişim yalnızca araçtan Dünya’ya telemetri ve bilimsel veri gönderimi şeklinde tek yönlü işleyecek. Solo, otonom seyir görevlerinin yanı sıra aracın taşıdığı NASA kaynaklı Güneş fiziği ve heliyosfer inceleme cihazı “COMPASS”ın işletiminden de sorumlu olacak.
AstroForge Kurucu Ortağı ve CEO’su Matt Gialich, tam bağımsızlığı “uzay mühendisliğinin kutsal kasesi” olarak nitelendirirken hedeflerinin insanı karar döngüsünden tamamen çıkarmak olduğunu vurguladı. Görev aynı zamanda Stoke Space’in tamamen yeniden kullanılabilir Nova roket ailesinin ilk yörünge sınavı olacak.
