ABD Hava Kuvvetleri Bakanı Troy Meink’in Washington’ın uzayda silah sistemlerine sahip olduğunu resmen açıklaması, 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması ile temelleri atılan “uzayın barışçıl kullanımı” ilkesini yeniden tartışmaya açtı. Kitle imha silahlarının yörüngeye yerleştirilmesini yasaklayan ve gök cisimlerini askeri egemenlikten muaf tutan uluslararası mutabakat, süper güçlerin artan askeri hamleleri karşısında zorlu bir sınav veriyor.
Çin basını ve küresel analistler, bu çıkışın uzayı yalnızca dijital ekonominin kritik bir altyapısı veya bilimsel bir araştırma sahası olmaktan çıkarıp, doğrudan büyük güçler arası askeri rekabetin merkezine yerleştirdiğine dikkat çekiyor.
Yörüngeden Ay çevresine uzanan askeri doktrin
Uzaydaki rekabet alçak Dünya yörüngesinin ötesine geçerek Dünya ile Ay arasındaki derin uzay bölgesine (cislunar space) doğru genişliyor:
- Pentagon’un operasyonel vizyonu: ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in Amerikan ordusuna “deniz tabanından Ay çevresine kadar” savaşmaya ve kazanmaya hazır olma çağrısı yapması, askeri planlamanın Ay sahasına kaydığının en açık işareti olarak görülüyor.
- Erken üstünlük mücadelesi: Çinli askeri uzman Zhang Junshe, Ay çevresindeki uzayın ABD askeri planlarına dahil edilmesinin gelecekteki derin uzay kaynakları ve stratejik etki alanları üzerinde erken bir tekel kurma arayışından kaynaklandığını savunuyor.
- Genişleyen caydırıcılık: Derin uzaydaki rekabet; yalnızca uyduları etkisiz hale getirme kapasitesini değil, derin haberleşme hatlarını, iniş istasyonlarını ve Ay lojistiğini kontrol etmeyi kapsıyor.
Çin’in fırlatma ekonomisi: Geri kazanım tamam, tekrar uçuş test ediliyor
Sanayi ve ticari tarafta ise Çinli şirketler fırlatma maliyetlerini düşürmek amacıyla yeniden kullanılabilir roket teknolojilerine odaklanmış durumda. LandSpace şirketinin “Zhuque-3” roketinin ilk aşama iticisini iniş ayaklarıyla dikey olarak yere indirmesi ve “Long March-10B”nin deniz ağlarıyla yakalanma testleri Pekin’in bu alandaki ilerlemesini ortaya koyuyor.
Bununla birlikte uzmanlar, itici roketin yere indirilmesinin tek başına operasyonel başarı anlamına gelmediğini vurguluyor. LandSpace görev lideri Dai Geng, roketin geri dönüşünü başardıklarını ancak yakıtın güvenli tahliyesi, gövde denetimi, motor ömrünün tespiti ve parçaların hızla yenilenerek roketin rutin biçimde yeniden uçurulması aşamasında henüz olgunlaşmış bir sisteme sahip olmadıklarını ifade ediyor.
Mevcut tabloda fırlatma maliyetleri ve kapasite farkı dikkat çekiyor:
- Maliyet dengesi: Yeniden kullanılabilir Falcon 9 roketleriyle fırlatma maliyeti kilogram başına yaklaşık 2 bin 700 ila 3 bin dolar seviyesine inerken, geleneksel fırlatmalarda bu rakam 20 bin dolara kadar çıkabiliyor.
- Uydu filoları: Çin, Guowang projesiyle 12 bin 992 ve Qianfan ağıyla 2030’a kadar 15 binden fazla internet uydusu fırlatmayı hedeflerken, şu anda her iki projenin yörüngedeki toplam uydu sayısı 500’ün altında kalıyor. Bu oran, SpaceX’in 11 bini aşan Starlink uydu filosunun yaklaşık yüzde 4’üne karşılık geliyor.
Çift kullanımlı teknolojiler ve küresel güvenlik riski
Ticari internet uydularını taşıyan fırlatma araçlarının aynı zamanda askeri istihbarat, erken uyarı ve gözetleme uydularını da hızla konuşlandırabilmesi, sivil ve askeri teknoloji arasındaki çizgiyi tamamen silikleştiriyor.
Uluslararası mevzuatın özel uzay şirketlerini, binlerce uyduluk takımyıldızlarını ve yörüngesel silahları kapsayacak şekilde güncellenmemesi ise olası teknik manevraların düşmanca eylem olarak algılanması ve uzayda yeni bir silahlanma yarışının tetiklenmesi riskini artırıyor.
