Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında geçtiğimiz ağustos ayında imzalanan “Mekke Ortak Savunma Anlaşması” onaylanmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı’na sunuldu. Üç ülke arasındaki askeri, siyasi ve stratejik iş birliğini kurumsal bir çerçeveye kavuşturacak yasa teklifi, Genel Kurul öncesinde ilk olarak TBMM Dışişleri Komisyonu’nda görüşülecek.
Söz konusu adımın önemine dikkat çeken İletişim Başkanı Burhanettin Duran, anlaşmanın bölgesel meselelerde bölge ülkelerinin inisiyatif almasını sağlayan kritik bir irade olduğunu ifade etti. Duran, “Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın TBMM’ye sunulması, üç kardeş ülke arasındaki stratejik iş birliğinin kurumsallaşması yolunda önemli bir aşamadır. Geliştirilen bu ortaklık; kolektif caydırıcılığı artırmayı, savunma sanayisi kabiliyetlerini birleştirmeyi ve bölgemizde istikrarı sağlamayı hedeflemektedir” değerlendirmesinde bulundu.
Liderler düzeyindeki imza süreci, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in katılımıyla 7 Ağustos’ta Mekke’de tamamlanmıştı.
“Birimize yapılan saldırı hepimize yapılmıştır” ilkesi
Anlaşmanın en dikkat çekici kısmını, NATO’nun 5. maddesine benzer bir kolektif savunma mekanizmasını içeren 2. madde oluşturuyor. Metne göre, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış kabul edilecek. Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri unsurlar dahil tüm imkanlarla derhal destek verilecek.
Mekke İttifakı Anlaşması’nın 16 maddelik tam metni
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sevk edilen tarihi anlaşmada yer alan 16 madde şu şekildedir:
Madde 1: Egemenlik ve sınır güvenliği
“Taraflar” birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. “Taraflardan” herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, “Taraflar” bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde 2: Kolektif savunma ve meşru müdafaa
“Taraflardan” herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm “Taraflara” yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. “Taraflardan” birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, “Taraflar” saldırıya uğrayan “Tarafa” birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla “Taraflar”, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Madde 3: Askeri iş birliğinin güçlendirilmesi
“Taraflar”, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4: İstişare mekanizması
“Taraflar” uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. “Taraflar” hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5: Terörle ortak mücadele
“Taraflar”, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Eğitim, tatbikat ve personel değişimi
Savaşta ve barışta “Taraflar”, savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile “Tarafların” Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma sanayisi ve ortak üretim
Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla “Taraflar” karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
- Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
- Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
- “Tarafların” topraklarında, herhangi bir “Tarafın” uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
- Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
- “Tarafların” karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi ve sekretarya
“Çekirdek Taraflar”, ortak savunmaya stratejik yön vermek, “Taraflar” arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, “Tarafların” Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ni kurar. Komite “Taraflar” arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. “Tarafların” Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde “Taraflar” arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer “Tarafların” katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır.
Sekretaryaya, “Çekirdek Taraflar” arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır. Bu maddenin hükümleri, “Taraflar” arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat paylaşımı
İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla “Taraflar”, bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: Lojistik ve ikmal desteği
“Taraflar”, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11: Yasal çerçeve ve iç hukuk
Uluslararası hukuk ve “Tarafların” ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, “Taraflar”, bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12: Mevcut uluslararası anlaşmalar
İşbu Anlaşma, “Tarafların” daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: Gizlilik ve veri güvenliği
“Taraflar”, işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, “Taraflar” dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz. Bilgi ve belgelere erişim “bilmesi gereken” prensibiyle sınırlandırılır.
Madde 14: İhtilafların çözümü
İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, “Taraflar” arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15: Değişiklik usulü
İşbu Anlaşma “çekirdek Taraflar” arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: Yürürlüğe girme
İşbu Anlaşma, her bir “Tarafın” tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
