Sudan’da Nil Nehri kıyılarında son dönemde gözlemlenen timsah popülasyonu ve insanlara yönelik saldırılardaki artış, ülke genelinde ciddi bir tedirginliğe yol açtı. Say kırtası ve başkent Hartum’un güneyindeki El-Klakla gibi bölgelerde kaydedilen sıra dışı vakalar, Nehir ekosistemindeki dengelerin değiştiği tartışmalarını beraberinde getirdi.
Saldırılardaki yükseliş geleneksel olarak “beslenme ve üreme dönemi” davranışlarıyla açıklansa da, Etiyopya’nın inşa ettiği Büyük Rönesans Barajı’nın (GERD) nehir debisi ve canlı davranışları üzerindeki dolaylı etkileri uzmanlar tarafından mercek altına alındı.
Rönesans Barajı ve ekolojik etkiler
Güney Afrika’daki North-West Üniversitesi’nden çevre sağlığı ve sürüngen uzmanı Dr. Cormac Price, bu denli devasa ölçekteki su yapılarının kıyı ve su altı faunası üzerinde değişimler yaratmasının kaçınılmaz olduğunu ifade ediyor. Dünyadaki benzer baraj projelerini inceleyen araştırmalar, su seviyelerindeki zamansız dalgalanmaların ve akıntı değişimlerinin balık göçlerini etkilediğini, bunun da timsahlar gibi uç avcıların beslenme alışkanlıklarını doğrudan değiştirdiğini gösteriyor.
Bununla birlikte, İtalya Çevresel Kalkınma ve Koruma Enstitüsü’nden Prof. Dr. Luca Luiselli ise barajın su seviyelerinde yarattığı ani değişimlerin yanı sıra, ülkede yaşanan iç savaşın insan hareketliliğini nehir kıyılarına kaydırdığına dikkat çekiyor. İnsanların su ihtiyacı veya balıkçılık için nehir yataklarıyla temasının artması, bölgesel olarak insan-timsah çatışmasını tetikleyen temel unsurlar arasında sayılıyor.
Baraj gölü ve nehir yatağı arasındaki ilişki
Kahire Üniversitesi Su Kaynakları Uzmanı Prof. Dr. Abbas Şaraki, baraj türbinlerinin tam kapasite çalışmadığı dönemlerde tahliye kapaklarının açılmasının ani su yükselmelerine yol açtığını ve baraj göletindeki canlıların nehir akıntısına kapılarak alt havzalara sürüklenmiş olabileceğini belirtiyor.
İddialar ve Hipotezler:
-
Baraj sebebiyle değişen su seviyelerinin timsahların geleneksel üreme ve avlanma alanlarını daraltması,
-
Çatışmalar nedeniyle su şebekeleri zarar gören halkın nehir kıyılarını daha aktif kullanması,
-
Baraj kapaklarının açılmasıyla su akıntısının timsahları yerleşim yerlerine doğru taşıma ihtimali.
Sudan’da timsah ekolojisine dair güncel ve kapsamlı saha araştırmalarının eksikliği, yaşanan saldırıların barajla doğrudan mı yoksa çevresel ve insani faktörlerin bileşimiyle mi ilgili olduğu sorusunu henüz netleştirmiş değil. Uzmanlar, bölge halkının nehir kıyısı kullanımı konusunda eğitilmesi ve ekolojik etkilerin tespiti için acil saha çalışmalarının yapılması gerektiği hususunda birleşiyor.
