Rusya Federasyonu ile Afganistan İslam Emirliği (Taliban hükümeti) arasında 27 Mayıs 2026 tarihinde Moskova’da imzalanan askeri-teknik iş birliği anlaşması, bölgesel güvenlik mimarisinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Salam Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Misbahullah Abdul Baqi’nin El Cezire Araştırmalar Merkezi için kaleme aldığı çalışma, anlaşmanın yalnızca teknik bir bakım protokolü olmadığını, askeri boyutunun ötesine geçen stratejik mesajlar barındırdığını ortaya koyuyor.
Söz konusu anlaşma, 1979-1989 yılları arasında Afganistan’ı işgal eden Sovyet mirasının ardından Moskova’nın Kabil ile ilişkilerini resmi askeri seviyeye taşıması açısından tarihi bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.
Geçmişin işgalcisinden bugünün askeri ortağına
2021 yılında Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana Moskova-Kabil hattında yürütülen diplomatik temaslar, bu anlaşmayla resmi bir boyuta ulaştı. Süreç, Rusya Anayasa Mahkemesi’nin Nisan 2025’te Taliban üzerindeki yasaklama kararını kaldırması ve Temmuz 2025’te Moskova’nın Taliban hükümetini resmen tanımasıyla ivme kazandı.
Moskova Uluslararası Güvenlik Forumu marjında imzalanan anlaşmanın imza sahipleri de sürecin önemini gözler önüne seriyor:
-
Afganistan Tarafı: Taliban’ın kurucusu Molla Ömer’in oğlu ve Afganistan Savunma Bakanı Molla Muhammed Yakub Mücahid.
-
Rusya Tarafı: Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri ve eski Savunma Bakanı Sergei Şoygu.
Anlaşmanın kapsamı: Sovyet mühimmatına bakım ve eğitim
Anlaşma, aşamalı bir iş birliği modelini öngörüyor. Birinci aşamada Afgan ordusunun elinde bulunan Sovyet ve Rus menşeili askeri teçhizatın bakımı, onarımı, yedek parça tedariki ve Afgan askeri personeline teknik eğitim verilmesi hedefleniyor.
İş birliği kapsamına giren başlıca askeri varlıklar şunlardır:
-
Zırhlı Araçlar: T-62M ve T-55 tankları, BMP-1 ve BMP-2 piyade savaş araçları.
-
Hava Kuvvetleri: Mi-17 nakliye helikopterleri, Mi-25/35 taarruz helikopterleri, An-26 ve An-32 nakliye uçakları.
-
Ağır Silahlar: D-30 122 mm obüsler, BM-21 Grad çok namlulu roketatarlar ve 82 mm havan sistemleri.
Anlaşmanın kamuoyuna açıklanan metninde ortak savunma taahhüdü veya Rusya’nın stratejik ağır silah teslimatı yer almıyor. Rusya Devlet Başkanı’nın Afganistan Özel Temsilcisi Zamir Kabulov, anlaşmayı “mevcut teçhizatın işlerliğini sağlayacak pratik bir hukuki çerçeve” olarak nitelendirdi.
Moskova ve Kabil’in stratejik öncelikleri
Araştırma, her iki tarafın motivasyonlarını siyasi realizm ve stratejik denge kavramlarıyla açıklıyor:
Rusya’nın Hedefleri:
-
Güvenlik Mimarisi: Orta Asya cumhuriyetleri üzerinden kendi güney sınırlarını korumak ve DEAŞ-Horasan (ISIS-K) gibi radikal örgütlerin yayılmasını Afganistan sınırları içinde dizginlemek.
-
Batı Varlığını Engellemek: ABD’nin 2021’deki çekilmesinin ardından bölgede oluşan nüfuz boşluğunu doldurarak Batılı güçlerin bölgeye olası askeri dönüşünü engellemek.
-
Ekonomik Çıkarlar: İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında 530 milyon dolara ulaşırken, Rus şirketleri Afganistan’daki lityum ve bakır madenciliğiyle yakından ilgileniyor.
Afganistan’ın (Taliban) Hedefleri:
-
Uluslararası İzolasyonu Kırmak: Küresel bir güçle resmi askeri iş birliği yaparak siyasi meşruiyetini pekiştirmek.
-
Bölgesel Caydırıcılık: Özellikle Pakistan ile yaşanan sınır gerilimleri ve hava saldırıları karşısında askeri kapasitesini güçlendirmek.
Afganistan Savunma Bakanı Molla Muhammed Yakub Mücahid, imza töreninin ardından yaptığı açıklamada anlaşmanın bölgesel dengelere etkisini şu sözlerle dile getirdi:
“Bu anlaşma sayesinde Pakistan artık Afgan topraklarına saldırma cesaretini kolay kolay gösteremeyecektir.”
Bölgesel ve küresel dengeler: Kim nasıl etkileniyor?
-
Pakistan: Anlaşmadan en doğrudan etkilenen aktör konumunda. Her ne kadar anlaşma doğrudan bir savunma paktı içermese de Kabil’in Moskova ile yakınlaşması İslamabad’ın hareket alanını kısıtlıyor. Ancak Rusya, Pakistan ile son yıllarda geliştirdiği ekonomik ilişkilere zarar vermemek adına dengeli bir hat izlemeye özen gösteriyor.
-
ABD ve Batı Bloku: Washington, bu hamleyi Batı’nın bölgedeki etkisinin iyice zayıfladığının bir işareti olarak görüyor. Anlaşmanın, Taliban hükümetinin Batı tarafından tanınması, yaptırımların kaldırılması ve dondurulan Afgan varlıklarının iadesi gibi süreçleri daha da zorlaştıracağı değerlendiriliyor.
-
Çin ve Orta Asya: Çin, Bir Kuşak Bir Yol projesinin güvenliği ve Şincan bölgesine yönelik olası tehditlerin engellenmesi adına Afganistan’daki istikrarı destekliyor. Orta Asya ülkeleri ise sınır güvenliğinin artırılması adına Rusya-Taliban iş birliğine temkinli bir iyimserlikle yaklaşıyor.
Uzmanlar, Rusya-Afganistan askeri-teknik anlaşmasını tam teşekküllü bir askeri ittifak olarak tanımlamak için henüz erken olduğunu, ancak Orta Asya’nın jeopolitik haritasında kartların yeniden karıldığını vurguluyor.https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/05/65ys-1780046602.jpg?resize=770%2C513&quality=80
