Tavukçuluk, hayvancılık ve su ürünleri yetiştiriciliğinde kullanılan karma yemlerden yemeklik yağlara ve biyodizele kadar geniş bir alana hammadde sağlayan soya fasulyesi pazarı, küresel gıda ve enerji dengelerini belirlemeyi sürdürüyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) projeksiyonlarına göre, 2026/2027 sezonunda dünya genelinde soya fasulyesi üretiminin 442,35 milyon tona, kırımlık işleme hacminin 385,22 milyon tona ve küresel ticaret miktarının ise 191,58 milyon tona ulaşması bekleniyor.
Ham soya fasulyesi, küspesi ve yağı ile birlikte toplam ticaret hacmi 128,8 milyar doları bulan sektörde arz tarafını Brezilya, ABD ve Arjantin kontrol ederken; küresel talebin tek başına en büyük belirleyicisi Çin olmayı sürdürüyor. Pekin yönetiminin Amerikan soyasına yönelik uyguladığı yüzde 10’luk misilleme gümrük tarifesi, ticari alımları büyük oranda Güney Amerika’ya, özellikle Brezilya’ya yönlendirdi.
En çok üreten ve ihraç eden ülkeler
Küresel arzın büyük bölümü az sayıda ülkenin tekelinde bulunuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile USDA verilerine göre:
- Üretim liderleri: Brezilya yıllık 144,5 milyon tonluk üretimle küresel pazarın yaklaşık yüzde 36’sını karşılarken, ABD 118,8 milyon ton (yüzde 30) ile ikinci, Arjantin ise 48,2 milyon ton (yüzde 12) ile üçüncü sırada yer alıyor. Bu üç ülkeyi Çin (20,7 milyon ton) ve Hindistan (15,1 milyon ton) takip ediyor.
- İhracat devleri: Dünya Bankası (WITS) verilerine göre ham soya fasulyesi ihracatında Brezilya 42,94 milyar dolarlık dış satımla zirvede yer alırken, ABD 24,57 milyar dolarla (52,33 milyon ton) ikinci sırada bulunuyor. İki ülke, ilk 10 ihracatçının toplam gelirinin yüzde 86,6’sını elinde tutuyor. Paraguay, Kanada ve Arjantin ise diğer önemli tedarikçiler arasında sıralanıyor.
Türkiye ve Mısır en büyük ithalatçılar listesinde
Küresel ithalatın yaklaşık yüzde 60’ını tek başına gerçekleştiren Çin, 105 milyon tonu aşan alımıyla piyasanın tartışmasız lideri konumunda. Çin’in ardından en çok ham soya fasulyesi ithal eden ülkeler arasında Türkiye ve Mısır da yer alıyor:
- İthalat sıralaması: Çin’i sırasıyla Arjantin (7,58 milyon ton), Meksika (yaklaşık 5,3 milyon ton) ve Tayland (3,87 milyon ton) izliyor.
- Türkiye 5. sırada: Yılda 3,75 milyon ton ham soya fasulyesi ithal eden Türkiye, İspanya (3,69 milyon ton) ve Almanya’yı (3,64 milyon ton) geride bırakarak küresel listede 5. basamağa yerleşti.
- Mısır ve Arap dünyası: 3,44 milyon tonluk ithalatıyla dünya 8’incisi olan Mısır, Arap coğrafyasındaki en büyük alıcı konumunda. Cezayir 1,26 milyon ton ile bölgede ikinci sırada gelirken; Suudi Arabistan ham çekirdek yerine 1,64 milyon tonluk hazır soya küspesi ithalatıyla öne çıkıyor.
Biyodizel talebi ve piyasa riskleri
Pazarın büyümesinde hayvansal protein tüketimindeki artışın yanı sıra biyoyakıt sektörü de kritik rol oynuyor. USDA verilerine göre ABD’de biyoyakıt üretiminde kullanılan soya yağı miktarının 2026/2027 sezonunda 17,8 milyar libreye tırmanacağı öngörülüyor.
Buna karşın; El Nino ve La Nina kaynaklı kuraklık dalgaları, Latin Amerika’daki liman lojistiği aksaklıkları, Washington-Pekin hattındaki tarife gerilimleri ve nakliye maliyetlerindeki dalgalanmalar küresel yem ve gıda fiyatları üzerinde baskı unsuru olmaya devam ediyor.
