Küresel enerji hatlarındaki jeopolitik riskler ve ABD Merkez Bankası’nın (Fed) para politikasındaki sıkılaşma adımları, dünyanın en büyük üretim üssü konumundaki Çin ekonomisi üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor. Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat aksaklıkları petrol fiyatlarını yukarı çekerken, tırmanan enflasyon karşısında Fed’in politika faizini artırması, Pekin yönetiminin iç talebi canlandırmak için uyguladığı genişlemeci para politikası alanını daraltıyor.
Hürmüz’deki krizden fabrikalara uzanan maliyet dalgası
Çin basını ve uluslararası analizler, ABD ile İran arasındaki askeri gerilimlerin doğrudan savunma harcamalarını aşarak enerji, deniz taşımacılığı ve tedarik zincirleri üzerinde derin bir yük oluşturduğuna dikkat çekiyor. Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz hattındaki güvenlik riskleri neticesinde ABD ham petrolünün varil fiyatı 105,83 dolara, Brent petrolün ise 108,75 dolara kadar tırmandı.
Ham petrol fiyatlarındaki bu yükseliş, Çin’in ithalat faturasını kabartırken navlun, deniz sigortası ve dış ticaret finansmanı maliyetlerini de katlıyor:
- Tedarik zinciri gecikmeleri: Tankerlerin rotalarını değiştirmesi veya bekleme sürelerinin uzaması, sermayenin geciken mallarda bloke kalmasına yol açıyor.
- Sanayi sektörlerine yansıma: Artan dizel ve enerji fiyatları; çelik, çimento, kimya, plastik, cam, tekstil ve elektronik sanayilerinde üretim maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.
- Fiyat baskısı: İmalatçıların maliyet artışlarını kâr marjlarından karşılayamaması durumunda, nihai ürün fiyatlarının artması, yatırımların kısılması ve istihdam planlarının ertelenmesi riski doğuyor.
Tüketici tarafında ise yüksek rekabet ve iç talepteki durgunluk nedeniyle üreticiler maliyetleri hemen etiketlere yansıtamasa da baskı üretici fiyat endeksi (ÜFE) ve lojistik masrafları üzerinden kademeli olarak piyasaya yayılıyor.
Fed’in faiz artışı ve yuan üzerindeki getiri makası
Enerji fiyatlarının küresel çapta yükselmesi, ABD’deki enflasyonist baskıları yeniden tetikleyerek Fed’i 25 baz puanlık artışla politika faizini yüzde 3,75-4 bandına çekmeye zorladı. Bu adım, üç yılı aşkın bir aranın ardından gelen ilk faiz artışı olarak kayıtlara geçti.
ABD varlıklarının getirisinin yükselmesi, dolar ile yuan arasındaki faiz farkını açarak küresel sermayeyi dolara yönlendiriyor. Kendi iç pazarında talep yetersizliği ve tüketim düşüşü yaşayan Çin ise büyümeyi desteklemek adına faiz indirimlerine ve likidite genişlemesine ihtiyaç duyuyor. Ancak Çin Halk Bankası’nın (PBOC) atacağı agresif bir faiz indirimi adımı, yuan üzerinde değer kaybı baskısını ve sermaye çıkışı riskini tırmandırma potansiyeli taşıyor.
Pekin’in tampon mekanizmaları ve politika seçenekleri
Ekonomistler, Çin’in ABD’den farklı olarak ters bir ekonomik döngüde bulunduğunu belirtiyor. Şanghay Finans ve Ekonomi Üniversitesi ile Fudan Üniversitesi bünyesindeki uzmanlar, Pekin’in sahip olduğu stratejik araçlar sayesinde şok dalgalarını sınırlı tutabildiğini ifade ediyor:
- Geniş enerji rezervleri: Ani fiyat sıçramalarında spot piyasadan pahalı alım yapma zorunluluğunu geciktiriyor.
- Güçlü ihracat ve dış ticaret fazlası: Ülkeye düzenli döviz akışı sağlayarak yuanın ani değer kayıplarına karşı direncini artırıyor.
- Hedefli mali teşvikler: Geniş çaplı bir parasal gevşeme yerine altyapı, veri merkezleri ve özel tahvil ihraçlarına dayalı doğrudan teşvikler öne çıkıyor.
Uzmanlar, Çin’in mevcut krizde dış şokları tamamen engelleme gücünden ziyade etkileri zamana yayma ve yönetme kapasitesine sahip olduğunu; ancak enerji koridorlarındaki kesintilerin uzaması halinde bu araçların etkinliğinin de zayıflayabileceğini vurguluyor.
