Yapay zeka teknolojilerinin muharebe sahasına entegrasyonu hız kazanırken, ölümcül otonom silah sistemlerinin kullanımına insani ve etik sınırlar getirmeyi amaçlayan uluslararası girişimler kritik bir dirençle karşılaştı. Amerikan The Washington Post gazetesinin aktardığı bilgilere göre, Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde hazırlanan bağlayıcı taslak metin; Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’nın ortak müdahaleleriyle insan denetimi ve hukuki sorumluluk mekanizmaları törpülenerek esnetildi.
Washington’daki Orta Doğu Enstitüsü uzmanı Hasan Meneymeneh, iki küresel gücün tutumunu analiz ederken, Washington’ın uluslararası kısıtlamaları bağlayıcı saymadığını ve kuralları kendi iç dinamikleriyle belirlemek istediğini vurguladı. Meneymeneh’e göre teknolojiye sahip güçler uluslararası sınırlamalara direnirken, bu imkânlardan yoksun olan ülkeler katı kurallar talep ediyor.
İnsan denetimi sadece kağıt üzerinde mi kalıyor?
Otonom silah sistemlerinde en temel kaygı, bir insanın hayatına son verme kararının algoritmalara devredilmesi ve hukuki sorumluluğun kime ait olacağı sorusunda düğümleniyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Kriz ve Silahlar Direktör Yardımcısı Verity Coyle, sahadaki pratiklerin uluslararası hukuku ihlal ettiğine dikkat çekiyor. “Lavender”, “Habsora” (Gospel) ve “Where’s Daddy” gibi askeri yapay zeka sistemlerine atıfta bulunan insan hakları savunucuları, hedeflerin belirlenmesinde operatörlere yalnızca birkaç saniyelik onay süreleri tanındığını ve bunun denetimi şekli bir formaliteden öteye geçiremediğini belirtiyor. Karar alma zincirinde sadece bir insanın imzasının bulunması, sistemlerin ölümcül sonuçlarını meşrulaştırmaya yetmiyor.
Askeri çevreler: İnsani kontrol tamamen kalkmadı
Cenevre merkezli İsviçre Askeri Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Albay Alexandre Vautravers ise tartışmalara daha temkinli yaklaşıyor. Yapay zekanın ordularda geniş çaplı ve rutin biçimde kullanıldığını belirten Vautravers, taslak metnin hafifletilmesinin doğrudan kontrolsüz bir küresel yıkım anlamına gelmeyeceğini savundu.
İnsan faktörünün yakın gelecekte operasyonların merkezinde kalmayı sürdüreceğini kaydeden Vautravers, çatışma kurallarının ve angajman kararlarının halihazırda Cenevre Sözleşmeleri ve uluslararası insancıl hukuk kapsamına dahil olduğunu ifade etti.
BM Genel Kurulu seçeneği masada
Süper güçlerin metni sulandırma girişimlerine rağmen yaklaşık 70 ülkenin denetim mekanizmalarını savunan bir çerçeve üzerinde uzlaşmak istediği belirtiliyor. Güvenlik Konseyi vetolarına takılan bağlayıcı süreçlerin aşılması için BM Genel Kurulu işaret ediliyor.
Uzmanlar, büyük güçlerin askeri üstünlüğü rakiplerine kaptırmama kaygısıyla gönüllü kısıtlamaları reddettiğini, bu nedenle Genel Kurul üzerinden çıkarılacak bağlayıcı olmayan tavsiye kararlarının dahi üretici ülkeler üzerinde ahlaki ve siyasi bir baskı unsuru oluşturabileceğini vurguluyor.
