Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 1569 yılından bu yana dünya genelinde eğitim ve navigasyonda yaygın biçimde kullanılan geleneksel Mercator harita projeksiyonunun kademeli olarak terk edilmesini öngören tarihi bir kararı kabul etti. Alınan kararla birlikte, kıtaların ve ülkelerin gerçek yüzölçümü oranlarını koruyan 2018 çıkışlı “Equal Earth” (Eşit Dünya) başta olmak üzere daha hassas tasarımların kullanımı teşvik edilecek.
Afrika Birliği’nin desteğiyle Togo öncülüğünde sunulan tasarı, Genel Kurul’da 164 ülkenin “evet” oyuyla kabul edildi. Oylamada Amerika Birleşik Devletleri aleyhte oy kullanırken, 6 ülke çekimser kaldı.
450 yıllık görsel algı değişiyor
Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından deniz seyrüseferini kolaylaştırmak amacıyla 16. yüzyılda geliştirilen projeksiyon, ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe kara parçalarının boyutlarını orantısız biçimde büyütüyor. Bu durum kuzey yarımküre ülkelerini devasa gösterirken, ekvator kuşağındaki Afrika kıtasını ve Küresel Güney’i gerçek boyutundan katbekat küçük yansıtıyor.
Örneğin Mercator çiziminde Grönland Adası Afrika kıtasıyla neredeyse eşit büyüklükte görünürken, gerçekte Afrika kıtası Grönland’dan yaklaşık 14 kat daha büyük bir yüzölçümüne sahip.
Togo temsilciliği karara ilişkin açıklamasında, yüzyıllardır süregelen orantısız harita tasarımlarının dünya genelinde derin bilişsel, eğitimsel, kültürel ve jeopolitik yanılgılara yol açtığını; Afrika’nın küresel kolektif hafızadaki algılanan ağırlığını haksız yere küçülttüğünü vurguladı.
“Harita sömürgeciliği” tartışması ve yeni adımlar
Karar tasarısını savunan tarihçiler ve araştırmacılar, mevcut temsil biçimini “harita sömürgeciliği” olarak tanımlayarak, görsel algının doğrudan küresel güç dengelerini meşrulaştıran bir araca dönüştüğünü belirtiyor:
- Tavsiye niteliğinde bağlayıcılık: BM Genel Kurulu kararları yasal olarak bağlayıcı olmasa da eğitim müfredatları, uluslararası kurumlar, kamu kuruluşları ve dijital harita sağlayıcıları üzerinde güçlü bir dönüşüm baskısı kuruyor.
- Fransa’dan ilk hamle: Kararı destekleyen Fransa, Mercator projeksiyonunu terk edeceğini ve “Equal Earth” modeline oldukça yakın olan “Eckert IV” projeksiyonunu resmi kullanımlarda benimseyeceğini duyurdu.
- Lome Zirvesi hazırlığı: Togo yönetimi; UNESCO, Afrika Birliği ve Google Haritalar gibi teknoloji devlerinin katılımıyla önümüzdeki yılın ilk çeyreğinde başkent Lome’de uygulama mekanizmalarını tartışmak üzere uluslararası bir toplantı düzenleyecek.
Kıtaların gerçek oranlarını koruyan harita modellerine geçiş hamlesi, yeni nesillerin Afrika’nın demografik, coğrafi ve ekonomik potansiyelini doğru kavraması adına küresel ölçekte sembolik bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.
