Diyet gazlı içeceklerde ve benzeri ürünlerde sıkça kullanılan bazı yapay tatlandırıcıların aşırı tüketimi, hafıza ve zihinsel kapasitede daha hızlı bir gerilemeyle ilişkilendirildi. Yaklaşık 13 bin yetişkinin 8 yıl boyunca takip edildiği yeni bir bilimsel çalışma, bu maddelerin uzun vadeli etkilerine dair önemli soru işaretleri yarattı.
Neurology dergisinde yayımlanan araştırma, en çok tatlandırıcı tüketen grupta bilişsel gerileme hızının, en az tüketenlere kıyasla yüzde 62 oranında daha yüksek olduğunu gösterdi. Uzmanlar, bu çalışmanın istatistiksel bir ilişkiyi ortaya koyduğunu ancak tatlandırıcıların doğrudan zihinsel gerilemeye yol açtığını kesin olarak kanıtlamadığını vurguluyor.
8 yıllık kapsamlı takip süreci
Brezilya’da farklı bölgelerden kamu çalışanlarının katıldığı “Brezilya Yetişkin Sağlığı Uzunlamasına Çalışması” verilerine dayanan araştırmada, katılımcıların ortalama yaşı 52 olarak belirlendi. 2008 ile 2019 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmada katılımcıların günlük düşük veya sıfır kalorili tatlandırıcı alımları hesaplandı.
Araştırma kapsamında incelenen 7 temel tatlandırıcı şunları içeriyor:
-
Şiddetli tatlılar: Aspartam, sakarin ve asesulfam potasyum.
-
Şeker alkolleri: Eritritol, ksilitol, sorbitol ve tagatoz.
Hafıza ve düşünme testleri uygulandı
Çalışma süresince katılımcılara hafıza, sözel akıcılık, bilgi işleme hızı ve genel düşünme yeteneklerini ölçen testler uygulandı. En yüksek tatlandırıcı tüketimine sahip grupta bilişsel test sonuçlarındaki düşüş hızının, en düşük tüketim grubuna göre 1,6 yıllık ek bir zihinsel yaşlanmaya denk geldiği hesaplandı.
Hangi tatlandırıcılar riskle ilişkilendirildi?
Araştırma bulgularına göre, 6 farklı tatlandırıcı hafıza ve düşünme fonksiyonlarında daha hızlı gerilemeyle bağlantı gösterdi. Bu maddeler arasında aspartam, sakarin, asesulfam potasyum, eritritol, sorbitol ve ksilitol yer aldı. Tagatoz ile ilgili net bir ilişki saptanmazken; sukraloz ve stevia gibi yaygın kullanılan bazı tatlandırıcılar ise çalışmanın kapsamına alınmadı.
Öte yandan, bu ilişkinin 60 yaş altındaki bireylerde ve şeker hastalarında çok daha belirgin olduğu görüldü. Şeker hastalarının kan glikozunu kontrol etmek için şekersiz ürünlere daha fazla yönelmesi bu sonucu etkileyen faktörler arasında değerlendiriliyor.
Uzmanlar ne tavsiye ediyor?
Elde edilen sonuçlar, şekerin en iyi alternatif olduğu anlamına gelmiyor. Aksine, aşırı şeker tüketimi obezite, diş çürümesi ve metabolik bozukluklarla doğrudan bağlantılı bulunmaya devam ediyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de daha önce yaptığı açıklamalarda, yapay tatlandırıcıların kilo kontrolü veya kronik hastalıkların önlenmesinde uzun vadeli bir çözüm olarak kullanılmaması gerektiğini belirtmişti. Uzmanlar, “diyet” veya “şekersiz” ibarelerinin otomatik olarak sağlıklı bir ürüne işaret etmediğine dikkat çekerek, aşırı tatlı gıdalardan kaçınılmasını ve su gibi doğal içeceklerin tercih edilmesini öneriyor.
