Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin karayolu projelerindeki usulsüzlük şüpheleri nedeniyle Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı ile Sivil Havacılık Dairesi’nden altı üst düzey yetkiliyi görevden alması, kamu kurumlarını sarsan yolsuzluk skandallarının son halkası oldu. Bayındırlık Bakanı Fred Byamukama, bu adımın altyapı sektörünü kapsayan daha geniş bir temizlik harekatının başlangıcı olduğunu açıkladı.
Yıllık kayıp 2,7 milyar doları aşıyor
Uganda Devlet Denetleme Dairesi (IGG) verilerine atıfta bulunan The Independent gazetesinin haberine göre ülke, kamu sektöründeki usulsüzlükler nedeniyle her yıl yaklaşık 2,7 milyar dolar kaybediyor. Bu devasa miktar, ülkenin yıllık toplam devlet gelirlerinin %44’ünden fazlasına tekabül ediyor.
Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün (Transparency International) 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi verilerine göre Uganda, 100 üzerinden 25 puan alarak 180 ülke arasında 148’inci sırada yer aldı. Bu puan, Sahra Altı Afrika ortalaması olan 32 puanın belirgin şekilde altında kalındığını gösteriyor.
Uluslararası yaptırımlara yol açan Karamoja skandalı
Ülkede son yılların en büyük skandalı, ülkenin kuzeydoğusundaki yoksul Karamoja bölgesi için ayrılan yardım malzemelerinin çalınmasıyla patlak verdi. İhtiyaç sahibi halkın konut yapımı için ayrılan 100 binden fazla çatı sacının yetkililer tarafından zimmete geçirildiği ortaya çıktı. Olayda yaklaşık 20 bakan ve 30’dan fazla milletvekilinin adı geçti.
Skandalın ardından İngiltere ve ABD üst düzey yetkililere yaptırım uyguladı:
-
İngiltere: Nisan 2024’te Meclis Başkanı Anita Among ve iki eski bakana yaptırım kararı alarak Uganda’daki yolsuzluklara karşı ilk kez rejimi devreye soktu.
-
ABD: Mayıs 2024’te Meclis Başkanı Anita Among dahil beş Ugandalı yetkiliyi “meclis liderliğiyle bağlantılı büyük çaplı yolsuzluk” gerekçesiyle yaptırım listesine aldı.
Yolsuzluk Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na kadar sızdı
Devlet Başkanı Museveni, yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında Maliye Bakanlığı ile Meclis arasında kamu kaynaklarını zimmete geçirmek için kurulmuş bir şebekenin varlığına dikkat çekerek “Kamu kaynağını çalan memurlar ve siyasi liderler ezilecektir” ifadelerini kullandı.
Museveni, rüşvet çarkının kendi çalışma ekibine kadar sızdığını da itiraf etti. Cumhurbaşkanlığı makamındaki bazı görevlilerin, iş insanları ve yetkililerle görüşme ayarlama karşılığında rüşvet talep ettiğini doğruladı.
Temizlik harekatı genişliyor
Devlet Denetleme Dairesi, Mart 2026’da yürütülen soruşturmalar kapsamında 202 kamu görevlisinden zimmete geçirdikleri paraları devlete iade etmelerini talep etti. Nile Post gazetesinde yer alan analizlere göre, karayolu inşaatı ve altyapı sektöründe başlatılan soruşturmaların önümüzdeki günlerde derinleşerek yeni görevden almalara yol açması bekleniyor.
