ABD ve İran arasında küresel jeopolitiği sarsan barış ilanının yankıları sürerken, tarafların üzerinde uzlaştığı tarihi mutabakat zaptının gizli detayları gün yüzüne çıktı. Reuters haber ajansına konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, İsviçre’de resmiyete dökülecek olan taslak metnin içeriğini ilk kez paylaştı. Sızan belgelere göre anlaşma; Tahran’ın nükleer programından Hürmüz Boğazı’nın statüsüne, dondurulmuş milyarlarca doların serbest bırakılmasından petrol muafiyetlerine kadar çok kritik taahhütleri içeriyor.
60 günlük kritik takvim başladı
Masadaki taslak mutabakat metnine göre, sağlanan bu uzlaşı nihai bir barış antlaşması öncesi geçici bir köprü vazifesi görecek. Taraflar, bu ön protokolün imzalanmasının ardından en geç 60 gün içinde bir araya gelerek kalıcı nihai anlaşmanın teknik detaylarını müzakere edip masadan tam mutabakatla kalkmayı planlıyor.
Taslak mutabakat metninde öne çıkan tarihi maddeler
Uluslararası istihbarat ve diplomasi kanallarını hareketlendiren tarihi anlaşmanın sızan taslak metnindeki ana başlıklar şu şekilde şekillendi:
1. Hürmüz Boğazı ve askeri ablukanın kaldırılması
İran, küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm uluslararası ticari gemilerin geçişine derhal açmayı taahhüt etti. Buna karşılık ABD Silahlı Kuvvetleri de uzun süredir İran limanlarına uyguladığı kanlı ve ekonomik açıdan yıpratıcı olan deniz ablukasını tamamen kaldırdı.
2. Yaptırımların durdurulması ve 25 milyar dolarlık nakit akışı
Ekonomik ambargolar altında zor günler geçiren Tahran, bu anlaşmayla derin bir nefes alacak. Taslağa göre:
- ABD yönetimi, nihai anlaşmaya varılana kadar İran’a yönelik hiçbir yeni yaptırım uygulamayacak.
- Mevcut petrol yaptırımları belirli bir süre için tamamen askıya alınacak. Böylece Tahran, küresel pazara yeniden yasal olarak petrol satıp doğrudan gelir elde edebilecek.
- Washington, İran’ın uluslararası bankalarda dondurulmuş olan varlıklarından 25 milyar doların serbest bırakılmasını onayladı. Bu fon; doğrudan nakit transferi, bölgesel ülkeler arası ticaret işbirlikleri ve finansal kredi hatları mekanizmalarıyla Tahran’a aktarılacak.
Nükleer faaliyetlerde statüko korunacak
Anlaşmanın Batı dünyası için en kritik ayağını ise nükleer silahsızlanma maddeleri oluşturdu. Tahran yönetimi, nükleer silah üretmeyeceğine ve hiçbir şekilde nükleer silah edinmeyeceğine dair uluslararası topluma kesin taahhütte bulundu.
Nükleer Statüko Sözü: İran, 60 günlük müzakere süreci boyunca uranyum zenginleştirme oranlarını artırmayacağını, yeni nükleer tesis açmayacağını ve mevcut nükleer statükoyu aynen koruyacağını kabul etti.
Buna karşılık ABD de Tahran’ın elinde halihazırda bulunan yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun seyreltilmesi (oranının düşürülmesi) konusunda İran ile ortak çalışma yürütecek. Bu hassas seyreltme işleminin teknik mekanizması ve denetim yolları, önümüzdeki 60 gün içinde tarafların uzman heyetleri tarafından masaya yatırılacak.
