İtalya’daki Milano-Bicocca Üniversitesi’nden astronomlar, NASA’nın Chandra X-Işını Gözlemevi verilerini kullanarak uzayın derinliklerinde ilginç bir kozmik olayı gün yüzüne çıkardı. Dünya’dan yaklaşık 11,7 milyar ışık yılı uzaklıkta yer alan ve garip biçimi ile kırmızımsı rengi nedeniyle bilim insanlarınca “Kırmızı Patates” olarak adlandırılan galakside yıldız oluşumunun beklenmedik şekilde yavaşladığı tespit edildi.
Resmi adı “MQN01 J004131.9-493704” olan devasa galaksi, ilk olarak James Webb Uzay Teleskobu tarafından erken evrenin kozmik ağ kesişim noktalarından birinde keşfedilmişti.
Soğuk gaz var ama yıldız doğmuyor
“Kırmızı Patates” galaksisi, teorik olarak yeni yıldızların doğması için son derece ideal kabul edilen yoğun ve soğuk gaz bulutlarıyla çevrili bir bölgede bulunuyor. Normal şartlarda bu gazın kütleçekimi etkisiyle soğuyup çökerek yeni yıldızlar oluşturması beklenirken, galaksideki yıldız doğum oranının tahmin edilenin çok altında kaldığı görüldü.
Araştırma ekibinin lideri Yicheng Wang, elde ettikleri veriler karşısındaki şaşkınlıklarını şu sözlerle ifade etti:
“Yıldızlar düşündüğümüz şekilde oluşmuyordu, bu yüzden arkasındaki nedeni araştırmaya başladık. İncelemelerimiz bizi komşu bir galakside yer alan devasa bir karadeliğe götürdü.”
Karadeliğin püskürmesi galaksiyi “pişiriyor”
Chandra Gözlemevi’nden elde edilen X-ışını görüntüleri, “Kırmızı Patates” galaksisine yaklaşık 200 bin ışık yılı uzaklıktaki başka bir galakside bulunan süper kütleli bir karadeliğin varlığını ortaya koydu. Bu karadeliğin uzaya fırlattığı devasa madde ve enerji püskürmesi (jet), doğrudan “Kırmızı Patates” galaksisini çevreleyen gaz kabuğunu hedef alıyor.
Milano-Bicocca Üniversitesi’nden Sebastiano Cantalupo, komşu karadelikten yayılan bu güçlü enerji jetinin galaksinin etrafındaki gazı ısıtıp türbülansa soktuğunu belirtti. Bu durum, gazın soğuyup çökmesini engelleyerek galaksiyi bir tür “kozmik açlığa” sürüklüyor ve yeni yıldızların doğumunu durduruyor.
Erken evrenin kozmik ipuçları
7 Temmuz’da Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan araştırma, komşu bir karadeliğin devasa uzaklıklara rağmen başka bir galaksinin evrimini nasıl doğrudan etkileyebileceğini gösteren ilk somut örneklerden biri kabul ediliyor.
Araştırma ekibinden Andrea Travascio, “Kırmızı Patates” galaksisinin arkasında bıraktığı bilgi kırıntılarının evrenin ilk dönemlerindeki galaksi etkileşimlerini anlamak açısından hayati önem taşıdığını vurguladı. Çalışma, galaksilerin kaderini sadece kendi iç dinamiklerinin değil, çevrelerindeki kozmik komşularının da şekillendirebildiğini gözler önüne seriyor.
