James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) 2022’de göreve başlamasından bu yana evrenin ilk dönemlerine ait görüntülerde tespit edilen ve “Küçük Kırmızı Noktalar” (Little Red Dots) olarak adlandırılan son derece parlak ve kızıl gök cisimleri, astrofizik dünyasının en büyük gizemlerinden biri haline gelmişti. Bilim insanları, doğrudan merkezdeki parlamaya odaklanmak yerine çevrelerindeki ortamı inceleyerek bu kozmik bilmecede kritik bir eşiği aştı.
Massachusetts Amherst Üniversitesi’nden Jorge Zavala’nın da aralarında bulunduğu uluslararası araştırma ekibi, James Webb’in Yakın Kızılötesi Kamerası (NIRCam) ile görüntülenen 217 adet “Küçük Kırmızı Nokta”nın verilerini birleştirdi. Merkezdeki yoğun parlaklığın gölgesinde kalan zayıf sinyalleri üst üste bindirme (istifleme) tekniğiyle görünür kılan araştırmacılar, bu cisimlerin etrafında yer alan ana galaksilere (host galaxies) ait ilk doğrudan optik kanıtları ortaya çıkardı.
Beklenenden 2,5 kat daha küçük ve aşırı yoğun
Analiz sonuçları, Büyük Patlama’dan sonraki ilk 1 milyar yıl içinde var olan bu ev sahibi galaksilerin daha önce bilinen tüm galaksi modellerinden çok daha farklı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koydu:
- Sıkışık boyutlar: Kırmızıya kayma değeri yaklaşık 6,5 olan bu galaksilerin tipik boyutunun yalnızca 200 parsek (yaklaşık 650 ışık yılı) olduğu hesaplandı.
- Yüksek kütle yoğunluğu: Dört farklı dalga boyunda yapılan analizler, galaksilerin yıldız kütlesinin yaklaşık 1 milyar Güneş kütlesine ulaştığını gösterdi.
- Olağanüstü sıkışma: Bu yapılar, erken evrende benzer kütleye sahip standart yıldız oluşturan galaksilerden yaklaşık 2,5 kat daha küçük. Bu durum, devasa bir yıldız kütlesinin son derece dar bir alana sıkıştığını ve alışılagelmişin çok üzerinde yoğun bir galaktik ortam oluşturduğunu kanıtlıyor.
Merkezdeki süper kütleli kara delik bağı
Daha önceki araştırmalar, bu noktaların merkezinde devasa süper kütleli kara deliklerin bulunduğunu öne sürüyordu. Ancak bu nesnelerin erken evrende oldukça yaygınken kozmik zaman çizelgesinin sonraki aşamalarında neredeyse tamamen ortadan kaybolması soru işaretlerini artırmıştı. Merkezdeki göz alıcı parlaklığın etrafındaki ana galaksiyi perdelemesi nedeniyle bugüne kadar galaktik çevre netleştirilememişti.
Yeni veriler; gizemin sadece kara deliklerden değil, onları çevreleyen aşırı yoğun galaksi ortamından kaynaklanabileceğini gösteriyor. Bir sonraki aşamada araştırmacılar, spektroskopik yöntemlerle galaksilerden gelen ışık ile merkezdeki kaynağı birbirinden tamamen ayırmayı ve benzer yapıların günümüz evrenindeki kalıntılarını aramayı hedefliyor. James Webb’in sağladığı bu yeni perspektif, erken evrende galaksilerin oluşumu ile dev kara deliklerin evrimi arasındaki köprüye dair anlayışı kökten değiştirebilir.
