Yapay zekâ altyapısını güçlendirmek adına dünya genelinde veri merkezi yatırımlarını hızlandıran Google, Finlandiya’da çevre engeline takıldı. Amerikan teknoloji devinin, gerekli Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecini tamamlamadan yüzlerce dönümlük ormanlık alanı tıraşlaması üzerine Finlandiya hükümeti veri merkezi inşaatlarını geçici olarak durdurdu.
İngiliz The Guardian gazetesinin aktardığı bilgilere göre durdurma kararı; Muhos ve Kajaani kentlerinde planlanan, toplam yatırım bedeli yaklaşık 14 milyon doları bulan projeleri kapsıyor. Karar, Google adına faaliyet gösteren yerel iştirak Tuike Finland Oy şirketinin resmi onaylar çıkmadan geniş çaplı orman kıyımına giriştiğinin tespit edilmesiyle alındı.
Yemyeşil ekosistem çöle döndü
Yerel çevre koruma dernekleri ve denetleme kurumlarının hazırladığı raporlar, sahadaki tahribatın boyutunu gözler önüne serdi:
- Muhos: Yaklaşık 815 dönümlük bakir orman arazisi tamamen kesilerek düzleştirildi.
- Kajaani: Yaklaşık 500 dönümlük bir diğer orman alanı şantiye ve yol sahasına dönüştürüldü.
- Habitat kaybı: Finlandiya Doğa Koruma Derneği, daha önce zengin biyolojik çeşitliliğe sahip olan ormanların hafriyat kamyonlarının cirit attığı kum ve çakıl yığınlarına dönüştüğünü açıkladı.
Finlandiya Ruhsatlandırma ve Denetleme Kurumu, ÇED sürecinin yıl sonuna kadar devam etmesi planlanmasına karşın şirketin ağaç kesimi, üst toprak sıyırma ve yol açma çalışmalarına kontrolsüz biçimde devam ettiğini bildirdi. Şirketin faaliyetleri durdurmaması halinde ağır para cezaları ve idari yaptırımlarla karşı karşıya kalacağı ifade edildi. Google yönetimi ise hatasını kabul ederek kendi standartlarının altında kaldıklarını ve resmi makamların talimatlarına tam uyum sağlayacaklarını duyurdu.
Soğuk iklim ve veri koruma yasaları cezbediyor
Küresel teknoloji devlerinin Kuzey Avrupa’yı tercih etmesinin arkasında iki temel faktör yatıyor. Finlandiya’nın soğuk iklimi, on binlerce yapay zekâ işlemcisinin (GPU/CPU) yarattığı devasa ısıyı dağıtmak için gereken sıvı soğutma maliyetini ABD’nin Teksas gibi sıcak eyaletlerine kıyasla ciddi oranda düşürüyor. Ayrıca Avrupa Birliği’nin katı veri koruma mevzuatı, Avrupalı kullanıcıların verilerinin kıta sınırları içinde depolanmasını zorunlu kılıyor.
Ancak Virginia, Teksas ve Georgia gibi Amerikan eyaletlerinde tarım alanlarını ve ormanları beton yığınlarına dönüştüren veri merkezleri, Avrupa’da da benzer endişeleri tetiklemiş durumda.
Enerji ve su kaynakları üzerinde aşırı yük
Yapay zekâ veri merkezlerinin çevreye etkisi yalnızca ağaç kesimiyle sınırlı kalmıyor. Tek bir tesisin 200 megavata kadar elektrik tüketebilmesi, bölgesel enerji şebekelerini çökme noktasına getiriyor. Enerji açığını kapatmak isteyen Google’ın küçük modüler nükleer reaktörler (SMR) için 4 milyar dolarlık anlaşmalara yöneldiği belirtiliyor.
Bunun yanı sıra sunucu bloklarını soğutmak için harcanan milyonlarca metreküp su, yerel halkın temiz su kaynaklarını tehdit ediyor. Artan kaynak tüketimi dünya çapında teknoloji devlerine yönelik çevre protestolarını tırmandırırken; şirketler çözümü veri merkezlerini uzay yörüngesine taşımak gibi alternatif senaryolarda arıyor.
