Küresel diplomasinin kalbi, Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde düzenlenen G7 Zirvesi’nde atıyor. ABD Başkanı Donald Trump, zirve marjında Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ile gerçekleştirdiği kritik ikili görüşmenin ardından Orta Doğu gündemine bomba gibi düşen açıklamalarda bulundu. İran ile varılan mutabakatı “adil ve iyi bir anlaşma” olarak nitelendiren Trump, buna karşın Tahran’ın nükleer programı konusunda en sert tondan kırmızı çizgilerini çizdi.
Anlaşma kapsamında İran’a herhangi bir mali kaynak aktarmadıklarını ya da böyle bir yükümlülüklerinin bulunmadığını vurgulayan ABD Başkanı, kendisi açısından en hayati unsurun nükleer silah programının tamamen engellenmesi olduğunu söyledi.
“Nükleer silaha sahip olsalardı İsrail’i ve Orta Doğu’yu yok ederlerdi”
Anlaşmanın ilk metinlerinde sadece “nükleer silah geliştirmeme” maddesinin yer aldığını ancak bunu yeterli bulmadığı için şartları ağırlaştırdığını ifade eden Trump, İran’ın nükleer silah edinmesine ilişkin tüm ihtimallerin (geliştirme, satın alma veya üçüncü taraflardan edinme) açık şekilde ortadan kaldırılmasını şart koştuğunu belirtti.
Trump, Tahran yönetimine yönelik tehdit tonu yüksek şu uyarıyı yaptı:
“Bunu geliştirmeyecekler, satın almayacaklar ve onunla hiçbir şey yapmayacaklar. Yaparlarsa da akıl almaz sonuçlara katlanmak zorunda kalırlar. Eğer nükleer silaha sahip olsalardı, İsrail’i yok ederlerdi. Orta Doğu’yu da yok ederlerdi ve muhtemelen bize de saldırırlardı.”
İran’da rejim değişikliğinin hiçbir zaman ABD’nin hedefi olmadığını savunan Trump, geçmişteki rejim değişikliği girişimlerinin çoğunun başarısızlıkla sonuçlandığına dikkat çekti. Tahran’ın geçmiş dönemde ciddi kayıplar verdiğini öne süren Trump, mevcut süreçte ise karşılarında “son derece rasyonel insanlar” bulduklarını ve onlarla muhatap olduklarını sözlerine ekledi.
“İsrail’e Hizbullah meselesini Suriye’nin halletmesine izin vermesini önerdim”
Bölgedeki çatışma dinamiklerini değerlendiren Donald Trump, İran’la yürütülen büyük diplomatik sürecin yanında, “sürekli boy gösteren küçük bir diken” olarak tanımladığı Hizbullah ile de küçük çaplı bir savaşın sürdüğünü söyledi. Suriye’de büyük bir sorumluluk üstlendiğini kaydeden Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve diğer liderlerle birlikte Suriye’nin başına getirdikleri ismin (Cumhurbaşkanı Ahmed Şara) ülkeyi toparlama konusunda olağanüstü bir iş çıkardığını savundu.
Suriye lideri Şara’nın Hizbullah’tan hoşlanmadığını ve onları iyi idare ettiğini belirten Trump, İsrail’in Lübnan’daki kör körüne saldırı stratejisini şu sözlerle eleştirdi:
“Birini aradığınız her defasında bir apartmanı yerle bir etmenize gerek yok; çünkü o apartmanlarda pek çok insan yaşıyor ve hepsi Hizbullah mensubu değil, bunu size söyleyebilirim. İsrail’e, Hizbullah meselesini Suriye’nin halletmesine izin vermesini önerdim. Dürüst olmak gerekirse, onların daha iyi iş çıkardığını düşünüyorum. Şara çok yetenekli ve bana karşı çok iyi davrandı. İstediğim her şeyi korudu ve eğer İsrail herkesi öldürmeden bu işi yapamazsa, bu işi Suriye halledecektir.”
“Bibi, Lübnan konusunda daha sorumlu davranmak zorunda”
İsrail’in 14 Haziran’da, iki ülkenin tarihi mutabakatı imzalamasından sadece iki saat önce Lübnan’ın başkenti Beyrut’a düzenlediği hava saldırısına da sert tepki gösteren Trump, bu durumdan duyduğu rahatsızlığı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya bizzat ilettiğini açıkladı. Saldırının Lübnan’ın güneyinde değil, doğrudan Beyrut’ta gerçekleşmesinin kabul edilemez olduğunu belirten Trump, bu hamlenin İran ile varılan mutabakat zaptına olumsuz bir gölge düşürdüğünün altını çizdi.
Netanyahu ile ilişkisini “inanılmaz” olarak tanımlayan ve “Ben bu işe karışmasaydım İsrail çoktan havaya uçmuş olurdu. Biz olmasak İsrail olmazdı” diyen Trump, buna rağmen müttefikine karşı uyarı tonunu yükseltti: “Bibi ile harika bir ilişkim var ama artık Bibi, Lübnan konusunda daha sorumlu davranmak zorunda.”
Zelenskiy ve Putin ile Mekik Diplomasisi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile bugün ilerleyen saatlerde tekrar bir araya geleceğini açıklayan Trump, pazar günü de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile benzer bir görüşme gerçekleştirdiğini hatırlattı. İki lider arasında büyük bir husumet olduğunu belirten Trump, Rusya’nın bir anlaşma yapması gerektiğini, sadece geçen ay iki tarafın toplamda 35 bin asker kaybettiğini vurguladı. Trump, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana böyle bir yıkımın yaşanmadığına dikkat çekerek, “Sekiz savaşı sonlandırdım. Bu, en kolayı olacağını düşündüğüm savaştı” dedi.
Katar ile 1.2 trilyon dolarlık dev ortaklık
Basın toplantısında söz alan Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ise Donald Trump’ın liderliğine ve Orta Doğu barışı için üstlendiği role teşekkür etti. Bölgenin kritik bir eşikten geçtiğini belirten Al Sani, İran mutabakatının tarihi bir adım olduğunu ancak halen yapılması gereken çok iş bulunduğunu kaydetti. Al Sani ayrıca, Trump’ın geçen yılki Katar ziyaretinin ardından iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin tavan yaptığını ve ticaret ortaklığı hacminin 1,2 trilyon dolarlık devasa bir boyuta ulaşacağını müjdeledi.
